Inventaris van het archief van de Sint-Hiloniusparochie te Izegem, met inbegrip van het dekenaat Izegem (1610-2017)

XML
PDF
Archive

Name: Dekanaat en Sint-Hiloniusparochie Izegem. Overdracht 2021

Period: 1610-2017

Inventoried scope: 18 linear meters

Archive repository: State archives in Kortrijk

Heading : Parishes, church councils and Holy Spirit Tables

Inventory

Authors: Ghislain Baert — Pieter De Reu

Year of publication: 2024

Code of the inventory: 25/100

Archiefvormer

Naam

Sint-Hiloniusparochie te Izegem
Andere naam: Sint-Tilloparochie te Izegem

Dekenij van Izegem
Vzw Korte Golf
Klooster van de Grauwzusters
Klooster van de Zusters van Maria
Klooster van de Zusters van Liefde
Familie Carpentier

Geschiedenis

(1)
De plaatsnaam Izegem werd voor het eerst vermeld in een oorkonde van 1066 als "Isinchehem". In een latere oorkonde van 1112 kwam de Sint-Hiloniuskerk ter sprake: hierin stond de bisschop van Doornik het altaar van Izegem af aan de Sint-Maartensabdij van Doornik. De schenking van het altaar gaf aan de Doornikse Sint-Maartensabdij het recht om in Izegem de priester voor te stellen. De abdij had voortaan recht op tienden, maar als patronaathouder was ze ook verplicht om de pastoor en eventuele bouw- en herstellingswerken aan het kerkgebouw te bekostigen.

Sint-Hilonius, de Latijnse naam voor Sint-Tillo, is de patroonheilige. Volgens de overlevering was het Sint-Elooi die in 641 bisschop was geworden van het bisdom Noyon-Doornik en voor de kerstening in Vlaanderen een beroep deed op Tillo. Die was immers een streekgenoot en preekte verschillende jaren in Izegem. Er moet al vóór 1384 een stenen Sint-Hiloniuskerk hebben bestaan, die in de plaats van een houten kerkgebouw was gekomen. Een eeuw later kreeg de kerk haar definitieve vorm met de uitbreiding van een derde zuidbeuk. Een achthoekige middentoren typeerde het uitzicht. In de negentiende eeuw was de parochiekerk veel te klein geworden en verkeerde ze bovendien in een bouwvallige staat. In mei 1852 werd de kerk afgebroken en gebruikten de parochianen een kapel naast het hospitaal van de Zusters van Liefde, die dienst deed als noodkerk. De Kortrijkse architect Pierre Nicolas Croquison tekende de plannen van een moderne parochiekerk: de bisschop wijdde de driebeukige hallenkerk in op 2 september 1855. De opvallende, spitse toren werd in 1860-1861 opgericht, de spits zelf in 1868. Zowat twee vijfden van de uitgaven voor het oprichten van het nieuwe kerkgebouw werden bekostigd door de families de Pélichy en Gillès de Pélichy.

De parochie Izegem behoorde achtereenvolgens tot het bisdom Doornik (tot 1801), het bisdom Gent (1801-1834) en het bisdom Brugge (vanaf 1834). De kerk en de parochie vielen onder de bevoegdheid van de respectieve bisschop en van de deken van Kortrijk. Sinds 1953 is de Sint-Hiloniuskerk een decanale kerk en is de pastoor van de Sint-Hiloniusparochie ook de deken van de dekenij Izegem, bestaande uit Emelgem, Ingelmunster, Izegem, Kachtem, Lendelede, Rollegem-Kapelle en Sint-Eloois-Winkel. Op 1 januari 2019 werd de dekenij toegevoegd aan die van Roeselare, die sindsdien de dekenij Roeselare-Izegem heet.

De Sint-Hiloniusparochie was lange tijd de enige parochie van Izegem: tot 1907 vielen de grenzen van de parochie samen met die van de stad. Midden 1907 werd het kerkgebouw in de Roeselaarsestraat als hulpkerk in gebruik genomen en splitste de Heilig Hartparochie zich af van de moederparochie. Met de stichting van de nieuwe Heilige Familieparochie in 1941 kreeg ook de wijk Bosmolens, die het verst van de Sint-Hiloniuskerk gelegen was, een eigen parochiekerk. Van 1941 tot 1964 deed een oude zaal langs de Leenstraat dienst als gebedshuis, tot de bisschop op 20 december 1964 een nieuw opgetrokken zaalkerk inwijdde. Op 25 februari 1962 wijdde de bisschop de parochiezaal in, die in gebruik werd genomen als kerk van de nieuwe Sint-Rafaëlparochie voor de snel groeiende wijken 't Kotje en de Nieuwe Kasteelwijk.

Eind 2003 werden de vier Izegemse parochies opgenomen in de parochiefederatie Izegem. De Sint-Rafaëlparochie werd in 2014 aan de eredienst onttrokken, waarna ze bij besluit van 2 maart 2015 weer werd toegevoegd aan de moederparochie Sint-Hilonius. Eind 2003 werd de Heilig-Hartparochie opgenomen in de parochiefederatie Izegem en sinds oktober 2018 maken de Sint-Hiloniusparochie, de Heilig Hartparochie en de Heilige Familieparochie deel uit van de pastorale eenheid Sint-Crispijn Izegem.

Archief

Op 28 oktober 2021 inspecteerde rijksarchivaris Hendrik Callewier het archief dat aanwezig was in het centraal secretariaat van de pastorale eenheid Sint-Crispijn. (2) Hij kon ongeveer 18 strekkende meter archieven van de kerkfabriek en van de parochie van Sint-Hilonius afzonderen voor overbrenging naar het Rijksarchief. De bewaargeving van het archief in het Rijksarchief Kortrijk gebeurde op 7 februari 2022.

Inhoud

Het bestand betreft het archief van de Sint-Hiloniusparochie met inbegrip van de dekenij Izegem. Het gros van de archieven van vóór 1802 betreft schenkingen aan het kerkbestuur en disrekeningen (armentafel). Het archief van na 1802 is echter het meest omvangrijk. Het bevat onder meer stukken van het nieuwe kerkgebouw van 1855, van de talloze parochiale broederschappen en genootschappen en van de organisatie van het onderwijs. Het liber memorialis (nr. 530) vormt een rijke kroniek van de Sint-Hiloniusparochie voor de periode 1900 tot 2005. Het archief bevat ook een 18de-eeuws geïllustreerd gebedenboekje (nr. 643). Het werd gebruikt als "biechtboekje" door parochianen die niet konden horen en spreken, waarin zij hun zonden konden aanduiden. Het kleurrijke gebedenboekje maakte wellicht deel uit van de verzameling van onderpastoor Leopold Slosse (zie verder). Het archief van de dekenij is een belangrijke bron voor de studie van de organisatie van het onderwijs in Izegem.

Deze inventaris omvat ook archieven van andere archiefvormers: een opvang- en doorgangshuis in Ledegem (vzw Korte Golf), drie Izegemse kloostergemeenschappen (de grauwzusters, de Zusters van Maria en de Zusters van Liefde) en de familie Carpentier. De stukken van vzw Korte Golf laten toe om de geschiedenis te schrijven van de vereniging. Van het klooster van de Zusters van Maria zijn de statuten, namenlijsten en stukken betreffende het patrimonium en financiële beheer bewaard. De familie Carpentier was een brouwersdynastie waarvan verschillende leden ambten bekleedden in Izegemse verenigingen en politiek. De (latere) burgemeester Eugène Carpentier verzamelde onder meer documentatie over de gemeenteraadsverkiezingen (nr. 896).

Taal en schrift van de documenten

Het merendeel van de bescheiden is opgesteld in het Nederlands of het Frans. Een aantal documenten, zoals een gedeelte van de briefwisseling met het bisdom, is in het Latijn.

Ordening

Het gebruikte archiefschema is gebaseerd op het modelschema van het Rijksarchief voor parochiearchieven. (3) Gezien het beperkt aantal stukken van vóór 1802 is er voor het archief van de kerkfabriek geen indeling gemaakt in twee perioden.

Voorwaarden voor de raadpleging

De meeste bestanddelen ouder dan 30 jaar zijn raadpleegbaar en openbaar. De raadpleegbaarheid van enkele stukken wordt beperkt in overeenstemming met de wetgeving over de verwerking van persoonsgegevens. Stukken over en dossiers van het personeel en de directies van Izegemse scholen (nrs. 771, 779-785, 789, 792, 808 en 818), briefwisseling en andere stukken met persoonsgegevens van leerlingen (nrs. 790 en 815), individuele staten en persoonsdossiers van opgevangen jongeren binnen vzw Korte Golf (nrs. 866-875), sollicitatiebrieven met curricula vitae voor het psycho-medisch-sociaal centrum (nr. 833) en stukken van de Jeugdrechtbank (nr. 846) zijn pas na 100 jaar openbaar. Ook voor twee parochieregisters (nrs. 554 en 575) en voor stukken over echtscheidingen en huwelijksdispensaties (nr. 582) geldt de 100-jaarregel.

Voorwaarden voor de reproductie

Voor de reproductie gelden de regels van toepassing in het Rijksarchief.

Documenten met een verwante inhoud

Het Rijksarchief te Kortrijk bewaarde reeds een archiefbestand van de Sint-Hiloniusparochie te Izegem. Het betreft voornamelijk middeleeuwse en vroegmoderne archiefstukken die zijn ontsloten in de toegang van WARLOP E., Inventarissen van archieven van kerkfabrieken (Rijksarchief te Kortrijk. Inventarissen, 3), Kortrijk, 1969, p. 56-60, toegang nr. 25/22. Archivaris Ernest Warlop inventariseerde vele stukken uit de periode 1407-1799/1839 die betrekking hadden op het financieel beheer van de kerk en dis, en van de opgeheven congregatie van de Grauwzusters van Izegem. Onderhavige archiefinventaris sluit naadloos aan bij de oudere toegang uit 1969.

De originele parochieregisters van Izegem tot en met 1796/1797 worden bewaard in de verzameling "Parochieregisters" van het Rijksarchief te Beveren. Ze zijn enkel op microfilm en digitaal raadpleegbaar in de leeszaal van het Rijksarchief te Kortrijk en op de genealogische website van het Rijksarchief: https://agatha.arch.be/
Het gaat om de volgende bestanddelen:
1. Dopen, 1606-1613; Huwelijken, 1606-1613.
2. Dopen, 1613-1625.
3. Dopen, 1625-1632.
4. Dopen, 1632-1644.
5. Dopen, 1644-1653.
6. Dopen, 1653-1665.
7. Dopen, 1665-1683.
8. Dopen, 1683-1696.
9. Dopen, 1688-1704. Met geklapperde dubbels voor de periode 1688-1696.
10. Dopen, 1704-1755.
11. Dopen, 1756-1779.
12. Dopen, 1779-1789.
13. Dopen, 1789-1796. (4)
14. Huwelijken, 1613-1632; Begrafenissen, 1613-1632.
15. Huwelijken, 1632-1647; Begrafenissen, 1632-1653.
16. Huwelijken, 1647-1689.
17. Huwelijken, 1690-1727.
18. Huwelijken, 1727-1755.
19. Huwelijken, 1755-1781.
20. Huwelijken, 1781-1797. (5)
21. Begrafenissen, 1654-1694.
22. Begrafenissen, 1694-1714.
23. Begrafenissen, 1714-1749.
24. Begrafenissen, 1749-1775.
25. Begrafenissen, 1776-1787.
26. Begrafenissen, 1788-1796. (6)
Er bestaan klappers op de dopen van 1606-1796, op de huwelijken van 1606-1797 en op de begrafenissen van 1613-1797.

Het Rijksarchief van Kortrijk bewaart in diverse bestanden aanverwant materiaal. De verzameling "Rond Kortrijk" van Leopold Slosse (toegang 931) bevat diverse documentatie over de Sint-Hiloniusparochie. (7) Als onderpastoor van Izegem van 1872 tot 1891 verzamelde Slosse immers heel wat informatie en stelde hij niet minder dan 25 documentatiebundels samen. (8) Deze bundels maakten eveneens deel uit van de overbrenging van archief naar het Rijksarchief Kortrijk in 2022 (toegang 947).

Ook de bisschoppelijke archieven bewaren nog enkele stukken die verband houden met de Sint-Hiloniusparochie. Zo bevat het archief van het kapittel van Doornik, bewaard in het bisdom van Doornik, een aantal stukken betreffende de kerk van Izegem tijdens het ancien regime. (9)

Bibliografie

DE GUNSCH A., DE LEEUW S., CALLENS T. en GOOSSENS M., Provincie West-Vlaanderen. Arrondissement Roeselare, kantons Hooglede - Izegem - Lichtervelde (Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen: inventaris van het bouwkundig erfgoed, 17n2), Brussel, 2006.
GELDHOF J., Bij het honderdjarig bestaan van de Sint-Hiloniuskerk Izegem (1855-1955), Izegem, 1955.
LERMYTE J.-M. (red.), Geschiedenis van Izegem, Izegem, 1985.
LERMYTE J.-M., De Sint-Tillokerk in Izegem, Izegem, 1998.
MUYLAERT F. (red.), Kerken in West-Vlaanderen. Deel 1. Decanaten Izegem, Lichtervelde, Roeselare, Staden, Tielt, Torhout, Roeselare, 1992, in het bijzonder p. 7-10.
ROOSE-MEIER B. en VERSCHRAEGEN H., Provincie West-Vlaanderen, Roeselare en Torhout, kanton Izegem (Fotorepertorium van het meubilair van de Belgische bedehuizen), Brussel, 1976-1978, in het bijzonder p. 18-22.
SLOSSE L., Iseghem, in Rond Kortrijk, dl. 2, Handzame, 1977. (oorspronkelijke uitgave 1903-1904, anastatische herdruk)
TANGHE G., Geschiedenis van Iseghem, door eenen kanonik van 't kapittel van Brugge, Roeselare, 1852.
TANGHE G., Parochieboek van Iseghem, gevolgd door de levensbeschrijving des H. Hilonius, patroon, eersten apostel en pastor dezer plaets, Brugge, 1863.
VANDOORNE A., E.H. Leopold Slosse en het Izegemse Slossefonds. Index van het Izegemse Slossefonds en een biografische schets over de man die het allemaal verzameld heeft, Izegem, 1983.

Beschrijvingsbeheer

De beschrijving en de ordening werden verzorgd door vrijwilliger Ghislain Baert en archivaris Pieter De Reu.

Pastoors van Izegem

(10)
midden 14de eeuw: Egidius Van Perronne
1504: Filipus Hanebert Inghele
1513-1514: Jan Galle
1523: Antoon Boritier
1528-1531: Clement De Dondere
1537-1548: Adriaan Van Coutere
1564-1570: Jan De Brauwere
1586: Antoon Van Halle
1590-1600: Adriaan Van Leyden
1600-1625: Arnold Van Hamme
1625-1635: Jacob Dehondt
1635-1637: Jan Bravo
1637-1654: Antoon Roymans
1654-1682: Jacob Van Dolré
1682-1694: Jan Frans Debeuckelaere
1694: Corneel De la Houssoye
1695-1700: Paschasius De Backer
1700-1723: Henri Commacen
1724-1770: Jan Frans Lust
1770-1786: Jacob Braye
1786-1810: Samuel Delaere
1810-1813: Martinus Buseine
1813: Petrus De Simpel
1813-1829: Guillielmus De Smet
1829-1834: Jan Baptist Verkest
1834-1863: Joannes De Bruyne
1863-1867: Carolus Aernoudt
1867-1891: Franciscus Lonneville
1891-1900: Laurent De Hulster
1900-1918: Constant Van Coillie
1919-1929: Joseph Loosveldt
1929-1948: Emiel Van Cappel
1948-1963: Jozef Sobry
1963-1972: Andries Kindt (pastoor-deken)
1972-1988: Albert Cauwe (pastoor-deken)
1988-2003: Jozef Decoene (pastoor-deken)
2003-2020: Herman Lecluyse (pastoor-deken)
2020-heden: André Kalumba (moderator)

1Omzendbrieven van de provinciegouverneur. 1845-1852.1 omslag
 2[ca. 1900].1 stuk
 3[ca. 1950].1 stuk
 41950.1 omslag
 51964-1965.1 omslag
 6[begin 21ste eeuw].1 omslag
7Stukken betreffende de grenswijzigingen tussen de Sint-Hiloniusparochie en de Heilig-Hartparochie. 1951.1 omslag
8Briefwisseling over de grenswijziging tussen de verschillende parochies. 1974.1 omslag