Gevangenis te Kortrijk.
CATTRYSSE M., MARTYN G. en VANHULLE B., Een nieuwe gevangenis op grond van nieuwe ideeën, in: MARTYN G., WIJNS N. en VELLE K. (red.),150 jaar Nieuwewandeling. Gevangenis Gent (1892-2012), Gent, 2011, p. 45 MAES E., Van gevangenisstraf naar vrijheidsstraf , p. 131. MAES E., Van gevangenisstraf naar vrijheidsstraf , p. 133. FRANKE H., Twee eeuwen gevangen. Misdaad en straf in Nederland, Utrecht, 1990, p. 47. FRANKE H., Twee eeuwen gevangen, p. 61-63. Besluit van 2 november 1830. Recueil, 1870-1872, p. 51. K.B. 30 september 1905, Recueil, 1905-1906, p. 119. DROSSENS P., Selectielijst, p. 19-20. CATTRYSSE M., MARTYN G. en VANHULLE B., Een nieuwe gevangenis op grond van nieuwe ideeën, p. 46. CATTRYSSE M., MARTYN G. en VANHULLE B., Een nieuwe gevangenis op grond van nieuwe ideeën, p. 65. CATTRYSSE M., MARTYN G. en VANHULLE B., Een nieuwe gevangenis op grond van nieuwe ideeën, p. 67. CATTRYSSE M., MARTYN G. en VANHULLE B., Een nieuwe gevangenis op grond van nieuwe ideeën, p. 68, 107-111. DROSSENS P., Selectielijst; DUPRÉEL J., Naar een nieuwe penitentiaire architectuur, in Bulletin van het Bestuur Gevangenissen, V, 1951, 5, p. 238.
Vanaf de 18de eeuw wordt de strafuitvoering het voorwerp van discussie onder filosofen en rechtsgeleerden. De toepassing van tortuur wordt in vraag gesteld en de heropvoeding van de gedetineerde komt op het voorplan. De vrijheidsberovende straf wordt als instrument voor morele verbetering van de criminelen gezien.
De annexatie van de Belgische departementen bij het Franse Keizerrijk in 1794 zorgt voor de definitieve doorbraak van de gevangenisstraf als penaal instrument. De
Deze nieuwe wind betekende evenwel niet dat de nodige infrastructuur bestond. De Franse huizen van arrest en huizen van justitie werden als oorden van ontucht, overbevolking en ledigheid beschouwd.
Onder het Nederlandse bewind werd het penitentiair regime nauwkeuriger omschreven in het organiek Besluit van 4 november 1821. Het opsluitingsregime werd aan een aantal minimumregels gebonden. Zo werd de te verrichten gevangenisarbeid gedetailleerd omschreven. De gedetineerden werden echter vooral als goedkope werkkrachten ingezet voor bv. het vervaardigen van uniformen voor de marine of de landmacht.
De onafhankelijkheid van België in 1830 en de gelijktijdige aanstelling van Edouard Ducpétiaux tot eerste inspecteur-generaal van de gevangenissen en de weldadigheidsinstellingen zouden een grote impact hebben op het verdere penitentiair denken in België.
Driemaal per jaar alle strafinrichtingen, bedelaarsgestichten, weldadigheidsinstellingen en landbouwkolonies bezoeken;
aan de administrateur van de gevangenissen alle ontdekte misbruiken signaleren en verbeteringen voorstellen;
als raadgever optreden van de administrateur.
Onder Ducpétiaux' impuls had België aan het begin van de 20ste eeuw een uniform toegepast systeem van cellulaire afzondering. Dit principe werd voorzien in de wet van 4 maart 1870
De classificatie van de gedetineerden was louter gebaseerd op de duur van de straf(fen). De straf had in eerste instantie een preventieve functie. De straf hoorde de delinquent voldoende schrik in te boezemen, zodat hij of zij in de toekomst geen feiten meer zou plegen. Het penitentiaire stelsel was tot dan opgebouwd uit de volgende elementen:
strikte afzondering;
de mogelijkheid om in de cel te arbeiden;
de individuele wandeling in de open lucht op de binnenplaats;
periodiek bezoek van familieleden in afzonderlijke hokjes achter glas;
frequent bezoek van het gevangenispersoneel;
gelimiteerde (gecensureerde) briefwisseling;
religieuze bezinning en onderwijs
het dragen van de gevangenenkap bij ieder verplaatsing in de instellingen;
het dragen van een uniform met een duidelijk identificatienummer.
Dit alles werd gedaan met het oog op de morele verbetering van de opgesloten delinquent.
De doctrine van het sociaal verweer ging vanaf het einde van de 19de eeuw weerwerk bieden aan verhaal van Ducpétiaux en zijn medestanders. Onder leiding van Adolphe Prins, criminoloog en inspecteur-generaal van de gevangenissen werd de aanval ingezet op het cellulair regime. De eenzame opsluiting had volgens Prins weinig verholpen aan de omvang van de criminaliteit in België. Ook de hoge recidivegraad werd hierdoor niet aangepakt. De theorie van het sociaal verweer pleit ervoor om de delinquent op een wetenschappelijke manier te classificeren. Criminelen moeten niet gestraft worden, maar een behandeling krijgen op een geïndividualiseerde manier.
Na de Eerste Wereldoorlog wordt een verdere vernieuwing van het gevangeniswezen ingezet door Emile Vandervelde. Tijdens zijn mandaat als minister van Justitie (1918-1921) worden een aantal belangrijke hervorming in gang gezet. Vandervelde had samen met zijn politieke medestanders tijdens de Eerste Wereldoorlog ondervonden hoe archaïsch het Belgische gevangeniswezen anno 1918 was. Vandervelde zette in op een grotere differentiatie in de behandeling van de populatie gedetineerden. Zo werd in elke provincie een penitentiair antropologisch laboratorium opgericht. De geneesheer-antropoloog die aan het hoofd van het laboratorium staat krijgt de opdracht op de gevangen te categoriseren al naar gelang hun "gevaarlijkheid" en doet hiertoe onderzoek naar het sociale milieu, de opvoeding en de opleiding, de persoonlijkheid en de fysieke paraatheid van de gevangenen. Op basis hiervan wordt een onderscheid gemaakt tussen delinquenten (die gedetermineerd zijn tot crimineel gedrag), niet-delinquenten, behandelbare en onverbeterlijke delinquenten. De gevangenis wordt een observatorium en sorteercentrum, waar bepaald wordt hoe en waar de gevangene zal verbeterd worden.
Ondanks de wankele positie van de cellulaire opsluiting sinds het einde van de 19de eeuw, blijft het regime tot na de Tweede Wereldoorlog gehandhaafd. De naoorlogse situatie noopte tot een zoektocht naar andere vormen van opsluiting. De vervolging en de internering van tienduizenden (vermeende) collaborateurs veroorzaakte een toevloed aan mensen die het gevangeniswezen niet kon slikken. De vooroordelen over het gemeenschapsregime moesten om pragmatische redenen opzij worden geschoven. De naoorlogse interneringscentra hadden de overheid de kans geboden om te experimenteren het gemeenschapsregime. Het werd dan ook versneld ingevoerd in de strafinrichtingen. Het cellulair regime bleef enkel nog behouden voor beklaagden, kort gestraften en veroordeelden die een gevaar vormden of die op moreel of fysiek gebied ongeschikt bleken voor gemeenschapsleven.
MARTYN G., Misdaad en straf, (2000 jaar Kortrijk: Waar is de tijd , 5), 138-140.
In 1755 liet keizerin Maria-Theresia een "huys van correctie" bouwen in de Peterseliestraat (de huidige Jan Persijnstraat). Het correctiehuis werd in 1856 vervangen door een gevangenis aan het Casinoplein (het huidige Conservatoriumplein). Bij een luchtaanval op Kortrijk tijdens de nacht van 20 op 21 juli 1944 werd het gebouw volledig vernield. De gevangenis werd niet meer herbouwd.
De administratieve commissie houdt toezicht over alle diensten van de gevangenis met uitzondering van de boekhouding van de gelden en de waren.
De administratieve commissie kent haar oorsprong in het Franse bewind dat een "raad van liefdadigheid" instelde bij de gevangenissen. Onder het Nederlandse bestuur werd elke strafinrichting bestuurd door een college van regenten of een administratieve commissie. Na de Belgische onafhankelijkheid werden beide organen gefusioneerd tot één instantie: de administratieve commissie. Deze commissie bestond uit door de koning benoemde leden. Ze werd tot 1865 in principe voorgezeten door de provinciegouverneur. Later werden ook de procureur des Konings, de burgemeester en de krijgsauditeur van rechtswege lid van administratieve commissie.
Aanvankelijk bezat de commissie ruime bevoegdheden inzake controle, advies en beslissingen binnen de gevangenismuren. De commissie was verantwoordelijk voor het bestuur van de inrichting, de regeling van alle onderdelen van de dienst en de boekhouding. Doorheen de 19de eeuw verloor de commissie aan invloed. Haar bevoegdheden werden ingeperkt zodat ze bij het begin van de 20ste eeuw getransformeerd was in een intermediair orgaan met een quasi louter adviserende en toezichthoudende functie. Het Algemeen Reglement (A.R.) van 1905 beschrijft de bevoegdheden van de commissie. Deze taken vallen uiteen in vier grote domeinen: toezicht, relaties met de centrale administratie, rechtstreekse bevoegdheden en adviesverlening. Om hun toezicht uit te oefenen
De communicatie tussen de lokale inrichting en het centrale bestuur - en vice versa - liep grotendeels via de commissie. Jaarlijks werd een verslag opgemaakt betreffende de uitvoering van de wetgeving inzake voorwaardelijke invrijheidstellingen. Driejaarlijks ontving de minister een algemeen verslag over de toestand van de strafinrichting.
De uitgebreide bevoegdheden van de commissie onder het A.R. van 1905 werden ingeperkt in het A.R. van 1965 en de Algemene Instructie (A.I.) van 1971. De commissie veranderde in het Nederlands ook van naam, vanaf 1971 staat ze bekend als
De personeelsconferentie werd voorgezeten door de directeur en bestond uit de adjunct-directeur, de aalmoezenier, de geneesheer, de onderwijzer, de hoofdbewaarder of de bewaarder 1ste klas-diensthoofd en de hoofdbewaarster. Andere personeelsleden konden op uitnodiging ook deelnemen aan de vergaderingen. De personeelsconferentie werd pas in 1891 verplicht in hulpgevangenissen. Het A.R. van 1905 hernam de voornaamste bepalingen uit de Ministeriële Omzendbrief van 5 mei 1891. De personeelsconferentie had als voornaamste opdracht het opstellen van het moreel klassement van de veroordeelde. De leden wisselden van gedachten en deden voorstellen tot voorwaardelijke invrijheidstelling (VI) voor gedetineerden. Het A.R. van 1965 wijzigde de samenstelling van de commissies. Naast de directeur (voorzitter), bestaat de bestuurscommissie sinds 1965 uit de adjunct-directeurs, de geneesheer-antropoloog, de geneesheer, de onderwijzer, de maatschappelijk assistent en de hoofdbewaarder. De aalmoezenier en de morele consulenten nemen enkel deel indien een gedetineerde die zij van bijstand voorzien wordt besproken. Personeelsleden konden nog steeds uitgenodigd worden. Aan het takenpakket werd niet gemorreld.
In de jaren 1990 werd de wetgeving inzake voorwaardelijke invrijheidstellingen gewijzigd. De personeelsconferentie veranderde eveneens van naam en kwam bekend te staan als 'personeelscollege'. Dit college bestond uit de directeur, zijn of haar adjuncten, een psycholoog en een maatschappelijk assistent van de Psychologische Dienst en de hoofdbewaarder of penitentiair assistent. Op verzoek kon ook de geneesheer-antropoloog deelnemen aan de bijeenkomsten van dit college. Het personeelscollege vergaderde minstens maandelijks onder het voorzitterschap van de directeur van de inrichting. Op het college werden de dossiers van individuele gedetineerden besproken. Specifiek ging de aandacht naar dossiers van veroordeelden die in aanmerking kwamen voor een VI. Drie maanden vooraleer een gevangene in aanmerking komt voor een VI onderzocht het personeelscollege of de toelaatbaarheidsvoorwaarden voor de VI vervuld waren.
Zeven bestanddelen van het archief van de gevangenis te Kortrijk werden al in november 1990 overgedragen aan het Rijksarchief te Beveren en werden beschreven in J. BAERT,
Na meerdere inspectiebezoeken in de gevangenis van Ieper (o.a. in 1992 en januari en juli 2014) werd het archief van de Kortrijkse gevangenis, samen met dat van de strafinrichting van Ieper en dat van de interneringscentra van Kortrijk, tussen augustus 2014 en september 2015 neergelegd bij het Rijksarchief Brugge. De archieven van de Kortrijkse interneringscentra en van de strafinrichting of gevangenis van Kortrijk werden, na inventarisatie en verpakking, in oktober 2016 overgebracht naar het Rijksarchief Kortrijk.
Het archief bestaat voornamelijk uit opsluitingsdossiers. Deze dossiers bevatten rudimentaire informatie over de gevangenen zoals de data van opsluiting en vrijlating, de aard van hun misdrijf en straf, uittreksels uit vonnissen, aanhoudingsbevelen, etc.
Verder treffen we in het archief ook de nadere toegangen tot de opsluitingsdossiers en aanverwante registratie-instrumenten (rollen en dagboeken van in- en uitschrijvingen). Daarnaast bevat het archief ook stukken betreffende de organisatie van de strafinrichting.
Bij een luchtaanval op Kortrijk tijdens de nacht van 20 op 21 juli 1944 werd de gevangenis volledig vernield en niet meer heropgebouwd. Dit archiefbestand is afgesloten.
Bij de ordening van dit archiefbestand werd een onderscheid gemaakt tussen het archief van de directie en het archief van de strafinrichting. De verschillende reeksen zijn telkens chronologisch geordend. De opsluitingsdossiers zijn geordend op datum van vrijlating van de gevangene.
Conform de archiefwet van 1955, aangepast in 2009, zijn de bescheiden in deze inventaris vrij raadpleegbaar. Er wordt de lezers wel gevraagd om de onderzoeksverklaring van het Rijksarchief te tekenen waarin men verklaart kennis te hebben genomen van de wetgeving inzake de bescherming van de persoonlijke levenssfeer.
De bescheiden die in deze inventaris beschreven worden kunnen gereproduceerd worden volgens de geldende regels en tarieven binnen het Rijksarchief.
Het grootste deel van dit archiefbestand bestaat uit opsluitingsdossiers. Deze dossiers worden geordend op datum van invrijheidstelling. Vanaf ca. 1925 kunnen specifieke dossiers getraceerd worden door middel van een alfabetisch steekkaartensysteem (inventarisnummers 95-107). Vanaf 1934 vermeldden deze steekkaarten de datum van invrijheidstelling, hiervoor het dossiernummer.
CATTRYSSE M., MARTYN G. en VANHULLE B.,
DECUYPERE P.,
DEHAEN C.,
DUPRÉEL J.,
FRANKE H.,
MAES E., Van gevangenisstraf naar vrijheidsstraf: 200 jaar Belgisch gevangeniswezen, Antwerpen, 2009.
MARTYN G.,
Het archief werd door Christophe Martens geordend en beschreven in het Rijksarchief Brugge.
De inventaris werd opgesteld in het kader van de IUAP P7/22 'Justice & Populations: The Belgian Experience in International Perspective, 1795-2015' van de POD Wetenschapsbeleid, binnen dewelke het Algemeen Rijksarchief en het Rijksarchief in de Provinciën zich heeft geëngageerd om in te staan voor de verdere verwerving en voor de ontsluiting van archiefbestanden die van betekenis kunnen zijn voor het onderzoek naar de geschiedenis van de Belgische justitie.
Formeel voldoet de inventaris aan "Richtlijnen voor de inhoud en vormgeving van een archiefinventaris" (augustus 2012), die binnen het Rijksarchief zijn verspreid.
Bevat een alfabetische klapper.
Beschadigd
Beschadigd
Bevat een alfabetische klapper.
Beschadigd
Beschadigd
Bevat een alfabetische klapper.
Beschadigd
Bevat een alfabetische klapper.
Beschadigd
Bevat een alfabetische klapper.
Beschadigd
Bevat een alfabetische klapper.
Bevat een alfabetische klapper.
Bevat een alfabetische klapper.
Bevat een alfabetische klapper.
Bevat een alfabetische klapper.
Bevat een alfabetische klapper.
Bevat een alfabetische klapper.
Bevat een alfabetische klapper.
Bevat een alfabetische klapper.
Bevat een alfabetische klapper.
Bevat een alfabetische klapper.
Bevat een alfabetische klapper.
Bevat een alfabetische klapper.
Bevat een alfabetische klapper.
Bevat een alfabetische klapper.
Bevat een alfabetische klapper.
Bevat een alfabetische klapper.
Bevat een alfabetische klapper
Bevat een alfabetische klapper.
Bevat een alfabetische klapper.
Bevat een alfabetische klapper.
Bevat een alfabetische klapper.
Bevat een alfabetische klapper.
Bevat een alfabetische klapper.
Bevat een alfabetische klapper.
Bevat een alfabetische klapper.
Bevat een alfabetische klapper.
De rol bevat de volgende informatie: het volgnummer, naam en voornaam, de leeftijd, het beroep, de geboorte- en woonplaats, de datum van inschrijving en de datum en reden van afschrijving.
De rol bevat de volgende informatie: het volgnummer, naam en voornaam, de leeftijd, het beroep, de geboorte- en woonplaats, de datum van inschrijving en de datum en reden van afschrijving.
De rol bevat de volgende informatie: het volgnummer, naam en voornaam, de leeftijd, het beroep, de geboorte- en woonplaats, de datum van inschrijving en de datum en reden van afschrijving.
De rol bevat de volgende informatie: het volgnummer, naam en voornaam, de leeftijd, het beroep, de geboorte- en woonplaats, de datum van inschrijving en de datum en reden van afschrijving.
De rol bevat de volgende informatie: het volgnummer, naam en voornaam, de leeftijd, het beroep, de geboorte- en woonplaats, de datum van inschrijving en de datum en reden van afschrijving.
De rol bevat de volgende informatie: het volgnummer, naam en voornaam, de leeftijd, het beroep, de geboorte- en woonplaats, de datum van inschrijving en de datum en reden van afschrijving.
Vrijgelaten gedetineerden ten gevolge van het bombardement van 18 oktober 1918.