Naam: Vredegerecht van Brugge. Tweede Kanton. 2020.
Periode: 1824-1971
Omvang geïnventariseerd: 11,85 strekkende meters
Archiefbewaarplaats: Rijksarchief Brugge
Rubriek: Vredegerechten, politierechtbanken en Amtsgerichte
Auteurs: /
Jaar van publicatie: 2023
Code van de inventaris: RB0048
Vredegerecht van Brugge. Tweede kanton.
In 1801 werden de stad Brugge en de omliggende gemeenten ondergebracht in vijf gerechtelijke kantons. Elk van deze kantons beschikte over een eigen vredegerecht. De kantons in kwestie hadden de volgende samenstelling:
Eerste kanton: Assebroek, wijken A en B van de stad Brugge (de voormalige Sint-Jans- en Sint-Donaaszestendelen), Oedelem, Sijsele en Sint-Kruis.
Tweede kanton: Beernem, wijk C van de stad Brugge (het voormalige Onze-Lieve-Vrouwzestendeel), Oostkamp, Sint-Joris en Waardamme.
Derde kanton: wijk D van de stad Brugge (het voormalige Sint-Jakobszestendeel), Jabbeke, Loppem, Sint-Andries, Sint-Michiels, Snellegem, Varsenare, Zedelgem en Zerkegem.
Vierde kanton: Blankenberge, wijk E van de stad Brugge (het voormalige Sint-Niklaaszestendeel), Houtave, Klemskerke, Meetkerke, Nieuwmunster, Sint-Pieters-op-de-Dijk, Stalhille, Uitkerke, Vlissegem, Wenduine en Zuienkerke.
Vijfde kanton: wijk F van de stad Brugge (het voormalige Carmerszestendeel), Damme, Dudzele, Heist, Hoeke, Knokke, Koolkerke, Lapscheure, Lissewege, Moerkerke, Oostkerke, Ramskapelle en Westkapelle.
In 1847 werden de Brugse gerechtelijke kantons volledig heringedeeld. Het eerste en het tweede kanton werden samengevoegd tot een nieuw eerste kanton. Het derde en het vierde kanton werden dan weer een nieuw tweede kanton. Het vijfde kanton werd het nieuwe derde kanton. De samenstelling van de drie nieuwe kantons zag er als volgt uit:
Eerste kanton: Assebroek, Beernem, wijken A, B en C van de stad Brugge, Hertsberge (vanaf 1919), Oedelem, Oostkamp, Sijsele, Sint-Joris, Sint-Kruis en Waardamme.
Tweede kanton: Blankenberge, wijken D en E van de stad Brugge, Houtave, Jabbeke, Klemskerke, Loppem, Meetkerke, Nieuwmunster, Sint-Andries, Sint-Michiels, Sint-Pieters-op-de-Dijk (bij de stad Brugge gevoegd in 1899), Snellegem, Stalhille, Uitkerke, Varsenare, Vlissegem, Wenduine, Zedelgem, Zerkegem en Zuienkerke.
Derde kanton: wijk F van de stad Brugge, Zeebrugge en de zone langs het Boudewijnkanaal, Damme, Dudzele, Heist, Hoeke, Knokke, Koolkerke, Lapscheure, Lissewege, Moerkerke, Oostkerke, Ramskapelle en Westkapelle. (1)
Zie ook de algemene gegevens in K. VELLE, Het vredegerecht en de politierechtbank (1795-1995). Organisatie, bevoegdheden en archiefvorming, Brussel, 1995, p. 40-82 en p. 218-230.
Zie VELLE, Het vredegerecht en de politierechtbank, p. 83-174 en p. 231-279.
Zie VELLE, Het vredegerecht en de politierechtbank, p. 40-82 en p. 218-230.
Gedurende de negentiende eeuw en een groot deel van de twintigste eeuw traden de Brugse vrederechters bij beurtrol als politierechter op voor het volledige ressort van de verschillende Brugse kantons. In 1962 werd uiteindelijk een suprakantonale politierechtbank opgericht. (2)
Het grootste deel van de stukken die in deze inventaris worden beschreven, werd in 2018 aangetroffen in een kleine bergruimte in het deel van de oude Civiele Griffie van het Brugse Vrije dat door de preventiedienst van de stad Brugge wordt gebruikt. Aangezien de voormalige gebouwen van het Brugse Vrije tot in de jaren 1980 als justitiepaleis fungeerden, is het op zich niet helemaal verbazingwekkend dat er op deze locatie nog archief van Brugse rechtbanken aanwezig bleek te zijn. Waarschijnlijk werden de stukken in kwestie tijdens de verhuis naar het nieuwe gerechtsgebouw aan de Kazernevest over het hoofd gezien. In 2020 werden deze documenten uiteindelijk overgebracht naar het Rijksarchief te Brugge.
Een ander deel van de stukken is al een stuk langer in het depot van het Brugse Rijksarchief aanwezig. Aangezien op verschillende registers een etiket met het opschrift "Stedelijk Archief van Brugge" aanwezig is, gaat het hoogstwaarschijnlijk om documenten die ooit door het stadsarchief aan het Rijksarchief zijn overgedragen. Jammer genoeg kon de precieze datum van deze overdracht niet meer worden achterhaald.
Dit bestand bevat verschillende types van documenten (registers van verzoeningen, registers van zaken op dagvaarding/vrijwillige verschijning, voogdijstaten, tabellen van vonnissen van de politierechtbank ...) die men ook in de archieven van andere vredegerechten kan aantreffen. Naast deze vrij gebruikelijke bronnenreeksen bevat dit archiefbestand ook een zeer groot aantal rechtsplegingsdossiers van de Brugse politierechtbank uit de periode 1941-1962, die een bijzonder interessant beeld schetsen van de kleine criminaliteit in deze periode. Tot slot bevinden er zich in dit bestand ook enkele stukken met betrekking tot de vredegerechten van Veurne en het eerste kanton van Brugge.
Enkele cruciale bronnenreeksen zijn echter opvallend afwezig. Zo bevat dit bestand bijvoorbeeld geen registers met minuten van de vonnissen en de akten van de vrederechter van het tweede kanton en minuten van de vonnissen van de politierechtbank. Aangezien deze reeksen voor de archiefvormer verreweg het belangrijkste deel van het eigen archief vormden, werden de registers in kwestie in de jaren 1980 wel naar het nieuwe gerechtsgebouw aan de Kazernevest overgebracht. Uiteindelijk kwamen deze documenten door middel van diverse overdrachten, en al dan niet via een tussenstop in het Rijksarchief te Beveren, in het Brugse Rijksarchief terecht (zie hieronder).
Ongeveer 5,5 strekkende meter aan (voornamelijk boekhoudkundige) documenten werd onmiddellijk vernietigd. Nadat de resterende stukken naar het Rijksarchief te Brugge waren overgebracht, bleek dat circa 0,45 strekkende meter van de (alfabetisch geordende) voogdijstaten in een dusdanig slechte staat verkeerde dat vernietiging noodzakelijk was. Het ging hierbij onder meer om grote delen van de pakken met de beginletters C, L, S en V. Tijdens het inventarisatieproces werd een kleine hoeveelheid documenten met weinig tot geen waarde voor historisch onderzoek (voornamelijk losse aantekeningen en kladdocumenten) eveneens vernietigd.
Deze inventaris werd onderverdeeld in twee grote afdelingen, waarin respectievelijk stukken betreffende het vredegerecht van het tweede kanton van Brugge en de politierechtbank van Brugge en documenten met betrekking tot andere vredegerechten beschreven worden. In de eerste afdeling, die verreweg de omvangrijkste is, wordt het gebruikelijke schema voor de ordening van archieven van vredegerechten en politierechtbanken gevolgd. Deze afdeling werd, conform het schema in kwestie, onderverdeeld in rubrieken die respectievelijk stukken van algemene aard, bescheiden betreffende burgerlijke zaken en stukken met betrekking tot strafzaken bevatten. Daarnaast werd nog een afzonderlijke rubriek gecreëerd voor een document dat hoogstwaarschijnlijk deel uitmaakt van het archief van het vredegerecht van het tweede kanton, maar niet onmiddellijk in een van de hierboven vermelde rubrieken kon worden ondergebracht.
Binnen de rubriek "burgerlijke zaken" werd een onderscheid gemaakt tussen stukken met betrekking tot de verzoeningsprocedure, documenten betreffende de contentieuze rechtsmacht van de vrederechter en bescheiden in verband met de willige rechtsmacht van de vrederechter. De rubriek "strafzaken" bevat stukken over de rechtspleging en een beperkt aantal bescheiden over het beschermingscomité voor invrijheidgestelde gevangenen (patronagecomité).
Zie de raadplegingsmodaliteiten op de website van het Rijksarchief.
VELLE, K., Het vredegerecht en de politierechtbank (1795-1995). Organisatie, bevoegdheden en archiefvorming (Algemeen Rijksarchief en Rijksarchief in de Provinciën. Miscellanea Archivistica Studia, 76), Brussel, 1995.
VRIELINCK, S., De territoriale indeling van België (1795-1963). Bestuursgeografisch en statistisch repertorium van de gemeenten en de supracommunale eenheden (administratief en gerechtelijk). Met de officiële uitslagen van de volkstellingen. Volume 1, Leuven, 2000.
De stukken werden beschreven en geordend door stagiair Joachim Tyberghien. Archivaris Kevin Dekoster heeft de beschrijvingen gecontroleerd en de inleiding van deze inventaris opgesteld.
| 1 - 2 | Aanwezigheidsregisters. 1868-1890. | ||||||||
| 1 | 1868-1876. | 1 deel | |||||||
| 2 | 1877-1890. | 1 deel | |||||||
| 3 - 5 | Registers van ontvangsten. 1890-1910. | ||||||||
| 3 | 2 januari 1890 - 17 februari 1894 (strafzaken). | 1 deel | |||||||
| 4 | 6 januari 1890 - 16 maart 1894 (burgerlijke zaken). | 1 deel | |||||||
| 5 | 6 april 1903 - 31 december 1910 (burgerlijke zaken). | 1 deel | |||||||