BE-A0545_724099_807392Archief van de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden bij het Auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. 1944-1951|fr:Archives de l’Auditorat général près la Cour militaire Service central des crimes de guerre. 1944-1951|Naert JanRijksarchief in Belgïe/Archives Générales de BelgiqueI 6220232025DutchBased on ISAD(G) ISAD(G): General International Standard Archival Description, Second Edition2025-12-31automatic generationAuditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden \ Auditorat général près la Cour militaire. Service central des crimes de guerre1944 - 1951BE-A0545_BLOC_724099Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier26699Auditorat général près la Cour militaireGeschiedenis van archiefvormer en archiefArchiefvormerNaam

Auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden

Geschiedenis

Deze inventaris presenteert de archieven van de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden bij het Auditoraat-generaal. Dat wil zeggen dat het gaat om archief van één van de belangrijkste actoren binnen het militaire gerecht en diens optreden tijdens de repressieperiode in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog.

In wat hieronder volgt, wordt de term 'repressie' gehanteerd. Daarmee wordt bedoeld de strafrechtelijke bestraffing van de collaboratie/het incivisme door de militaire rechtbanken na Wereldoorlog II. Voor een overzicht van de relevante termen en wat daaronder te verstaan, zie: AERTS K. e.a. (Reds.), Was opa een nazi? Speuren naar het oorlogsverleden, Tielt, 2017 en HUYSE L. en DHONDT S. (met medewerking van AERTS K. e.a.), Onverwerkt verleden. Collaboratie en repressie in België 1942-1952: een update na dertig jaar, Tielt, 2020. Minder recent maar nog steeds essentieel: GILISSEN J., "Etude statistique sur la répression de l'incivisme", Revue de Droit Pénal et de Criminologie, 1951, 5, p. 513-628.

Toch wordt in wat hieronder volgt niet opnieuw uitgebreid stilgestaan bij de institutionele geschiedenis van de militaire rechtscolleges in België van bij de aanvang in 1814 tot de afschaffing ervan in 2003. Andere inventarissen en historische studies analyseerden reeds zeer grondig het 'hoe' en 'wat'.

Voor een evolutie van de bevoegdheden en het wettelijke kader: DEPOORTERE R., La juridiction militaire en Belgique 1796-1998. Compétences et organisation. Production et conservation des archives (Miscellanea Archivistica Studia, 115), Brussel, 1999. Voor de bronnen van de militaire rechtscolleges: TALLIER P.A. (Red.), 'In de nasleep van de Tweede Wereldoorlog': tussen vergeten, vergoeden, heropbouw en repressie: beschikbare bronnen en stand van het onderzoek: handelingen van de studiedag van 25/02/2010, Studia 131, Brussel, 2011, DROSSENS P., MARTENS C. en PICRON D., Archiefgids van het militair gerecht, Brussel, 2015 en PLISNIER F., Les juridictions miliaires (Jalons de recherche, 31), Brussel, 2012. Voor enkele inventarissen van archieven van krijgsraden en krijgsauditoraten: DROSSENS P., Inventarissen van de archieven van de krijgsraden te Antwerpen (1817-1959), Gent (1816-1938), Hasselt (1944-1948), Leuven (1945-1947), Mechelen (1944-1947), Tongeren (1944-1947) en Turnhout (1944-1947), Brussel, 2010 en DROSSENS P., Inventarissen van de archieven van de krijgsauditoraten te Antwerpen 1817-1959, Gent 1814-1946, Hasselt 1944-1948, Leuven 1944-1947, Mechelen 1944-1947, Tongeren 1944-1947 en Turnhout 1944-1947, Brussel, 2010. Voor het functioneren van het Auditoraat-generaal en enkele van diens archieven met betrekking tot de repressie na de Tweede Wereldoorlog: ELAUT G., Inventaris van het archief van het auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Dossiers met betrekking tot de Amerikaanse, Britse, Franse en Sovjet-Russische bezettingszones in Duitsland, Verschijnt binnenkort; ELAUT G., Inventaris van het archief van het auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Dossiers van het Derde Bureau (Diverse zaken), Verschijnt binnenkort, ELAUT G., Inventaris van het archief van het auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Dossiers met betrekking tot spionage (W-reeks), Verschijnt binnenkort, en ELAUT G.,, Inventaris van het archief van het auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Dossiers met betrekking tot industriële en economische collaboratie (CI-reeks), Verschijnt binnenkort en DESMET G., Inventaris van het archief van het auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Dienst voor Algemene Onderrichtingen. Reeks documentatiedossiers, Verschijnt binnenkort.

Dezelfde bemerking geldt voor de context van de repressie. Er wordt niet nogmaals ingegaan op de belangrijkste traditionele bevoegdheden (ratione loci, ratione personae en ratione materiae) en het specifieke wettelijke kader dat de Belgische regering ter zijner beschikking had en nog verder uitwerkte met besluitwetten in Londen en omzendbrieven om de collaboratie te bestraffen. Ook daarover bestaat reeds heel wat onderzoek.

Voor een introductie op het wetgevend kader met betrekking tot de repressie: AERTS K. e.a. (Reds.), Was opa een nazi? Speuren naar het oorlogsverleden, Tielt, 2017 en HUYSE L. en DHONDT S. (met medewerking van AERTS K. e.a.), Onverwerkt verleden. Collaboratie en repressie in België 1942-1952: een update na dertig jaar, Tielt, 2020. Voor de geschiedenis en ontsluiting van de belangrijkste archieven: DESMET G., VAN DE WALLE J. en ELAUT G., "De ontsluiting van de archieven van het militair gerecht: een eerste balans", in : WOUTERS N. (Red.),75 years of Second World War history in Belgium, Journal of Belgian History, XLIX, 2019, 2-3, p. 136-148 en VAN DE WALLE J., "Verholen passies? De archieven van het militair gerecht en hun raadplegingsmodaliteiten", META- tijdschrift voor bibliotheek & archief, 2022, 7, p. 10-15.

Enkel datgene wat essentieel is voor een goed begrip van het functioneren van de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden komt aan bod. De vervolging van oorlogsmisdadigers: een internationale kwestie Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkt de Belgische regering in ballingschap vanuit Londen aan de naoorlogse orde. Eén van de kwesties waar de regeringsploeg onder leiding van premier Hubert Pierlot zich over buigt, is de bestraffing van de collaboratie door Belgen met de bezetter. Omdat de bestaande vooroorlogse wetgeving niet volstaat, werken Pierlot en zijn minister van Justitie Antoine Delfosse ook nog enkele besluitwetten uit (o.m. 17 december 1942 en 26 mei 1944). Die manier van werken, namelijk het sleutelen aan de bestaande wetgeving door middel van besluitwetten in ballingschap, is geen toeval en ligt in het verlengde van wat tijdens en na de Eerste Wereldoorlog gebeurt.

VAN HAECKE L., Repressie en epuratie: de bescherming van de uitwendige veiligheid van de Staat als politiek-juridisch probleem tijdens de Belgische regimecrisis (1932-1948), Doctoraatsscriptie, Universiteit Gent, 2014.

Een tweede parallel met de jaren na de Eerste Wereldoorlog betreft de wens van de Belgische regering om na de bevrijding onderdanen van vijandige staten voor het gerecht te brengen die oorlogsmisdaden gepleegd hebben op het Belgische grondgebied of tegen Belgen in het buitenland.

CLAPPAERT E. en KOHLRAUSCH M., "Between the Lines: Belgian Diplomatic Politics and the Trial of German War Crimes", Belgisch Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis, XLVIII, 2018, 3, p. 90-114. De twee standaardwerken voor alles wat met de vervolging van oorlogsmisdaden in België te maken heeft: WEISERS M-A., La justice belge, les bourreaux allemands et la Shoah, Brussel, 2020 en WOUTERS N., "De Jodenvervolging voor de Belgische rechters, 1944-1951", in VAN DOORSLAER R. e.a. (Red.), Gewillig België. Overheid en Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog, Antwerpen, 2007, p. 801-1028.

Dat is, naast de bestraffing van Belgen verdacht van collaboratie met de bezetter, een tweede kwestie waar de regering in Londen mee aan de slag gaat.

WEISERS M-A., "L'inclassable persécution des Juifs. Quand les autorités belges à Londres préparaient le jugement des crimes de guerre allemands", Bijdragen tot de Eigentijdse Herinnering, 2008, 8, p. 99-138.

Al snel blijkt dat de problemen van na 1918 zich eind 1944 opnieuw aandienen. De reden hiervoor is dat de Belgische wetgever het tijdens het interbellum en de Londense jaren heeft nagelaten aan de relevante wetgeving te sleutelen, iets wat inzake de bestraffing van de collaboratie door Belgische onderdanen dus wel gebeurt met de hierboven vermelde besluitwetten.

De enige uitzondering is de besluitwet van 5 augustus 1943 (gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad te Londen van 20 september 1943) die de bevoegdheid van de Belgische rechtsmachten uitbreidt naar misdaden en wanbedrijven die tijdens de oorlog buiten het nationale grondgebied zijn gepleegd.

In regeringskringen ligt de focus in de eerste plaats bij de bestraffing van de Belgische collaborateurs eerder dan bij het vervolgen van de Duitse verantwoordelijken zelf. Volgens historicus Pieter Lagrou is België in de dagen voor de bevrijding dan ook zeker niet 'better armed to deal with war crimes and to bring offenders to court than a quarter century earlier'.

LAGROU P., "Poor Little Belgium? Belgian Trials of German War Criminals, 1944-1951", in ISRAËL L. en MOURALIS G. (Reds.), Dealing with Wars and Dictatorships. Legal Concepts and Categories in Action, Den Haag, 2014, p. 123-143.

In tegenstelling tot de bestraffing van de collaboratie in bezet België is de vervolging van oorlogsmisdadigers een bij uitstek internationale kwestie.

WOUTERS N., "De Jodenvervolging voor de Belgische rechters, 1944-1951", in VAN DOORSLAER R. e.a. (Red.), Gewillig België. Overheid en Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog, Antwerpen, 2007, p. 804.

Dat blijkt al op 13 januari 1942 wanneer de regering in Londen samen met andere geallieerde landen de verklaring van Saint-James ondertekent. Daarin geven de betrokkenen aan dat ze bereid zijn om nazi-criminelen uit te leveren aan elkaar en deel te nemen aan de 'United Nations War Crimes Commission' (die op 20 oktober 1943 in Londen het licht ziet) en aan de technische commissies ter voorbereiding van wetgeving.

In de jaren erna volgen nog de 'Verklaring van Moskou' (1 november 1943) en het Akkoord van Londen (8 augustus 1945). In die eerste verklaren de drie belangrijkste grootmachten eensgezind bereid te zijn om oorlogsmisdadigers te bestraffen. Terwijl de kopstukken voor een internationaal tribunaal moeten verschijnen, zullen andere Duitse oorlogsmisdadigers vervolgd worden in het land waar ze de feiten pleegden. Het akkoord van Londen tot slot voorziet in de oprichting van het Internationaal Militair Gerechtshof in Nürnberg, waar de berechtiging van de nazi-kopstukken zal plaatsvinden.

België is nauwelijks verbonden met het Internationaal Militair Gerechtshof in Nürnberg. Frankrijk behartigt er de Belgische belangen. Van de Duitse kopstukken die er voor de rechter verschijnen is er niet één actief betrokken bij de bezetting van België.

In die Londense geallieerde microkosmos ontstaan meerdere organen die de bestraffing van oorlogsmisdaden helpen voorbereiden. Het gaat dan in het bijzonder om de 'International Commission for Penal Reconstruction and Development' (ICPRD) en de 'London International Assembly' (LIA). De Belgische juristen laten zich daarin niet onbetuigd. In het bijzonder Marcel de Baer manifesteert zich sterk op deze kwestie. Hij is tijdens de oorlogsjaren voorzitter van het Belgisch Militair Gerechtshof (actief in Londen) en maakt voor België deel uit van de 'United Nations Commission for the Investigation of War Crimes' (UNCIWC). In deze en andere commissies discussiëren juristen lang en breedvoerig over allerhande technische juridische vraagstukken. Eén van de meest prangende kwesties behelst de vraag wat de term 'oorlogsmisdaden' nu exact inhoudt en hoe die bestraft moeten worden. In september 1944, aan de vooravond van de bevrijding, blijven nog tal van vragen open over het 'hoe' en 'wat' van de vervolging van oorlogsmisdadigers. In afwachting van meer duidelijkheid geeft de regering in Londen alvast aan het Auditoraat-generaal de opdracht om te starten met het documenteren van oorlogsmisdaden en het verzamelen van inlichtingen over vermeende oorlogsmisdadigers. De wet die het kader van de vervolging van oorlogsmisdaden regelt en de belangrijkste bevoegdheden toewijst zal er later komen, uiteindelijk zelfs pas in juni 1947. Maar twee jaar na de geallieerde bevrijding van het grondgebied kan de vervolging van Duitse oorlogsmisdadigers voor de Belgische militaire rechtbanken aanvangen. De 'Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden' en de 'Commissie voor Oorlogsmisdaden' Het lange uitblijven van een wettelijk kader mag dan haaks staan op de snelle berechting in de buurlanden, het wil zeker niet zeggen dat er in tussentijd geen nuttig werk wordt geleverd. Van groot belang in die optiek is de besluitwet van 13 december 1944. Daarmee voorziet het ministerie van Justitie - net als onmiddellijk na de Eerste Wereldoorlog - in de oprichting van een 'Commissie van onderzoek inzake de inbreuken op de regelen van het volkenrecht, op de wetten en gebruiken van den oorlog', ook gekend als de 'Commissie voor Oorlogsmisdaden'.

Besluitwet van 13 december 1944 (verschenen in het Belgisch Staatsblad van 21 december 1944). Voor de samenstelling en het functioneren van de commissie: WEISERS M-A., La justice belge, les bourreaux allemands et la Shoah, Brussel, 2020, p. 91-109.

Deze Commissie, onder leiding van voormalig minister van Justitie Antoine Delfosse, krijgt de opdracht om onderzoek te voeren naar en bewijzen te verzamelen over de 'talrijke inbreuken op de regelen van het volkenrecht en de plichten van menschelijkheid' die 'de overweldigers van het grondgebied' hebben begaan.

Besluitwet van 13 december 1944 (verschenen in het Belgisch Staatsblad van 21 december 1944) en CEGESOMA, AA 326, Kopies van verslagen over justitie en repressie door Auditoraat-generaal, Vol 2, p. 41.

Die taak overlapt gedeeltelijk met de werkzaamheden van het Auditoraat-generaal dat tot dan toe als enige verantwoordelijk is om bewijzen van oorlogsmisdaden te verzamelen. Dat doet het Auditoraat-generaal, en dan in het bijzonder de begin oktober 1944 opgerichte Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden, in opdracht van de regering die daartoe overgaat als reactie op de oprichting van de UNWCC te Londen eind 1943.

Op welke datum de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden nu exact het licht ziet, is niet duidelijk. Veelal wordt er melding gemaakt van oktober 1944. Maar het is onmiskenbaar zo dat er in de schoot van het Auditoraat-generaal in Londen al gelijkaardige activiteiten ondernomen worden.

Nog voor de oprichting van de Commissie Oorlogsmisdaden midden december 1944 heeft het Auditoraat-generaal dus al een 'tamelijk groot aantal' dossiers bezorgd aan de UNWCC, aldus Auditeur-generaal Walter Ganshof van der Meersch.

ARA2, Auditoraat-generaal, Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden, Minuten van uitgaande briefwisseling, 1, Auditeur-generaal aan de minister van Justitie, 31/10/1944.

Maar die gang van zaken is slechts tijdelijk van aard, want het is de Commissie die eind 1944 deze verantwoordelijkheid overneemt.

ARA2, Auditoraat-generaal, Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden, Minuten van uitgaande briefwisseling, 1, Auditeur-generaal aan de minister van Justitie, 07/09/1945.

Zij treedt vanaf dan op als 'pendant van de UNWCC' in Londen en bezorgt die laatste telkens het officiële 'requisitoir'.

De kort na de bevrijding opgerichte Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden is één van de vele diensten die in de onmiddellijke naoorlogse periode deel uitmaakt van het Auditoraat-generaal. In tegenstelling tot de meeste andere behoort ze niet tot de administratieve diensten van het Auditoraat-generaal. Voor deze en nog één andere dienst gelden er, aldus een interne dienstnota, "bijzondere regels".

DESMET G., Inventaris van het archief van het auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Dienst voor Algemene Onderrichtingen. Reeks documentatiedossiers, Nog te verschijnen.

Wat die dan exact inhouden en hoe de dienst zich verhoudt tot de andere diensten van het Auditoraat-generaal viel niet te achterhalen. Wel staat vast dat de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden een zeer duidelijke taak heeft met bovendien een sterk uitvoerend karakter: de dienst moet - in samenwerking met de Commissie - de latere vervolging van oorlogsmisdadigers voorbereiden. Dat de processen zelf uiteindelijk slechts begin 1948 aanvangen, heeft overigens niets met de interne werking van de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden te maken, maar alles met de talmende houding van de wetgevende macht. Gezien het uitblijven van een wettelijk kader bekleedt de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden tijdens de eerste twee jaar van haar bestaan vermoedelijk een vrij autonome positie binnen het Auditoraat-generaal waarvan de werking in die periode volledig opgeslorpt wordt door de bestraffing van de collaboratie. Daar komt nog bij dat de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden in de dagelijkse realiteit vooral nauw samenwerkt met de Commissie Oorlogsmisdaden, agenten van de Staatsveiligheid en ook met de magistraten van de krijgsauditoraten die de opdracht gekregen hadden om zich bezig te houden met oorlogsmisdaden. Het zijn allemaal zaken die ervoor zorgen dat de Centrale Dienst relatief in de luwte opereert, iets waar pas verandering in komt wanneer de wet die de militaire rechtscolleges bevoegd maakt voor de vervolging van oorlogsmisdaden definitief in de steigers staat. De wet van 20 juni 1947 Op 26 juni 1947 is het dan eindelijk zo ver en publiceert het Belgisch Staatsblad de wet van 20 juni 1947 'betreffende de bevoegdheid van de militaire rechtscolleges inzake oorlogsmisdaden'. De wet maakt de militaire rechtbanken bevoegd voor het bestraffen van misdrijven die vallen 'onder de toepassing van de Belgische Strafwet die, met overtreding van de oorlogswetten en -gewoonten, tussen 9 mei 1940 en 1 juni 1945, werden gepleegd door diegene die bij voltrekking van de feiten in dienst waren van de vijand of van een bondgenoot van de vijand'.

BS 26-27/06/1947: 'Wet van 20 juni 1947 betreffende de bevoegdheid van de militaire rechtscolleges inzake oorlogsmisdaden', p. 6304.

De wet regelt enkel de bevoegdheden en de procedure en schrijft dus geen interpretaties voor van wat er exact onder 'oorlogsmisdaden' kan of moet begrepen worden en/of hoe de bestraffing ervan moet geschieden. Onder commentatoren heerst dan ook geen twijfel: 'cette loi n'innove en rien par rapport au droit pénal de notre pays'.

SLUSZNY M., "La loi du 20 juin 1947 relative à la compétence des juridictions militaires en matière de crimes de guerre", Journal des Tribunaux, 13/07/1947, 62, 3735, p. 413.

In de ogen van substituut auditeur-generaal Alfred Wauters, die aan het hoofd staat van de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden, is dat ook een goede zaak. Hij is er namelijk van overtuigd dat België: 'trouvait dans son droit pénal commun l'instrument d'une répression que la conscience nationale et le sentiment de justice exigeaient impérieusement (...) les juridictions qui connaîtront en Belgique des crimes de guerre jugeront ceux-ci sur base d'une loi pénale qui existait antérieurement à la perpétration de ces crimes'.

WAUTERS A., "La répression des crimes de guerre en Belgique', Revue de Droit Pénal et de Criminologie, 1946-1947, 27, p. 413.

De zeer beperkte opzet van de wet heeft dus alles te maken met het niet-retroactieve karakter van de strafwetgeving. Dat is voor de Belgische wetgever absoluut cruciaal en verklaart ook waarom hij, in tegenstelling tot andere Europese landen zoals Frankrijk, het Statuut van Nürnberg niet opneemt in de specifieke wet.

Inzake de bevoegdheid ratione materiae heeft dit, aldus Wauters' opvolger, substituut auditeur-generaal René Grévy, voor gevolg dat: 'le crime de guerre en droit belge requiert deux conditions pour pouvoir être déféré à la juridiction militaire compétente pour en connaitre: a) la violation de la loi pénale belge; b) la violation des lois et des coutumes de la guerre'.

GREVY R., "Communication de la section belge. La répression des crimes de guerre en droit belge", Revue de Droit Pénal et de Criminologie, 1947-1948, 28, p. 809.

De feiten moeten dus én een inbreuk van het Belgische Strafwetboek zijn én een schending van het internationale oorlogsrecht. Die 'double incrimination' is niet zonder problemen. Want het gaat immers in zekere zin om 'uitzonderlijke misdaden' die gepleegd zijn in 'uitzonderlijke tijden' en die bestraft moeten worden op basis van een Belgisch Strafwetboek dat met geen woord rept over zaken als verplichte tewerkstelling (met de dood tot gevolg), deportaties, raciale vervolging, executies van gijzelaars en folteringen.

Voor een grondigere uiteenzetting over deze problematiek: zie: LAGROU P., "Poor Little Belgium? Belgian Trials of German War Criminals, 1944-1951", in Liora Israël en Guillaume Mouralis (Reds.), Dealing with Wars and Dictatorships. Legal Concepts and Categories in Action, Den Haag, 2014, p. 123-143, WEISERS M-A., La justice belge, les bourreaux allemands et la Shoah, Brussel, 2020 en WOUTERS N., "De Jodenvervolging voor de Belgische rechters, 1944-1951", in VAN DOORSLAER R. e.a. (Red.), Gewillig België. Overheid en Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog, Antwerpen, 2007, p. 822-823.

Toch leeft in regeringskringen en binnen het Auditoraat-generaal de overtuiging dat het Belgisch Strafwetboek volstaat om deze misdaden te bestraffen en dat: 'une disposition législative nouvelle' of 'interpréter la loi pénale existante pour assurer la répression de certains crimes de guerre' niet nodig is.

SPEYER P., "De beteugeling der oorlogsmisdaden in Europa", Rechtskundig Weekblad, 20/06/1948, jg. 11, nr. 39, p. 1234-1235.

De wetgever kiest er dus bewust voor om de interpretatie aan de rechters zelf te laten, wat van die laatste een zekere vindingrijkheid vraagt. Pas later zal blijken welke moeilijkheden dit met zich meebrengt.

WAUTERS A., "La répression des crimes de guerre en Belgique', Revue de Droit Pénal et de Criminologie, 1946-1947, 27, p. 414 en LAGROU P., "Poor Little Belgium? Belgian Trials of German War Criminals, 1944-1951", in ISRAEL L. en MOURALIS G. (Reds.), Dealing with Wars and Dictatorships. Legal Concepts and Categories in Action, Den Haag, 2014, p. 123-143.

"Het is duidelijk dat het militaire gerecht met gebrekkige juridische instrumenten moest werken. (...) De krijgsauditoraten moesten pionierswerk verrichten", aldus het eindrapport 'Gewillig België'.

Naast de moeilijke kwestie van de bevoegdheid ratione materiae zijn er ook nog de bevoegdheden ratione temporis en ratione personae. Daarover heerst in de wet geen onduidelijkheid. Het gaat om feiten begaan tussen 9 mei 1940 en 1 juni 1945 door zij die in dienst waren van de vijand (of door één van zijn bondgenoten). Hoewel de wet in de eerste plaats de vervolging van Duitse oorlogsmisdadigers mogelijk moet maken, laat het met andere woorden ook toe dat Belgen veroordeeld worden voor oorlogsmisdaden. De processen voor de krijgsraden De eerste processen tegen oorlogsmisdadigers starten in de zomer van 1948. De laatste beroepsprocedures eindigen al in 1952. Het eerste proces 'crimes de guerre' start op 28 juni 1948 voor de krijgsraad in Luik en behandelt het doden van vele tientallen burgers door leden van de Wehrmacht in Stavelot midden december 1944 tijdens het Ardennenoffensief. Later volgen er nog zaken tegen diverse afdelingen van de Duitse politiediensten in bezet België zoals de Sicherheitspolizei und Sicherheitsdienst (Sipo SD) (Charleroi, Brussel en Antwerpen), de 'Geheime Feldpolizei' (GFP), tegen diverse kopstukken van de politiediensten (o.a. Constantin Canaris) en ook tegen de top van het Duitse bezettingsbestuur (Alexander von Falkenhausen, Eggert Reeder, Bernhardt von Claer en Georg Franz Bertram). In het bijzonder het proces tegen de Sipo-SD van Charleroi dat start op 29 juni 1948 voor de Krijgsraad van Bergen is van groot juridisch belang. Er zijn maar liefst eenentwintig beklaagden. Het betreft het eerste proces oorlogsmisdaden dat gaat over folteringen, deportaties, politieke vervolging, repressie van het verzet en executies. Deze feiten zijn geen 'traditionele' inbreuken van het oorlogsrecht of het Belgisch strafrecht. Het plan van het Auditoraat-generaal en het bevoegde krijgsauditoraat bestaat erin om op basis van art. 118bis ('politieke collaboratie') met zware straffen een precedent te creëren.

WEISERS M-A., La justice belge, les bourreaux allemands et la Shoah, Brussel, 2020, p. 91-109 en WOUTERS N., "De Jodenvervolging voor de Belgische rechters, 1944-1951", in VAN DOORSLAER R. e.a. (Red.), Gewillig België. Overheid en Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog, Antwerpen, 2007, p. 925.

Dat lukt in eerste instantie voor de krijgsraad maar wordt later in beroep door het Militair Gerechtshof ongedaan gemaakt. In juli 1949 bevestigt het Hof van Cassatie de zienswijze van het Militair Gerechtshof: artikel 118bis van het Strafwetboek betreft de idee van verraad en dat veronderstelt "een inbreuk op de plicht tot getrouwheid jegens de Staat" en kan dus niet "bestaan in hoofde van een onderdaan van een vreemde mogendheid, behalve als deze een dergelijke plicht jegens België zou onderschreven hebben". Balans De uitspraak heeft verregaande gevolgen voor de vervolging van oorlogsmisdadigers en zet de strategie van het Auditoraat-generaal op de helling voor de processen die nog moeten volgen. Het resultaat van dit alles: vaak lichtere (of zelfs geen) straffen en snelle vrijlatingen. Uitzondering op de regel is de terdoodveroordeling van Philipp Schmitt, de eerste kampcommandant van Breendonk. Zijn executie vindt plaats op 9 augustus 1950. Uiteindelijk vinden er 'slechts' 37 processen plaats met in totaal 106 beklaagden (waarvan 13 Belgen!). Daarvan worden er 92 effectief veroordeeld (19 doodstraffen en 10 levenslange hechtenissen).

Deze cijfers staan in schril contrast met het aantal notities 'crimes de guerre' dat de latere Auditeur-generaal John Gilissen telt in zijn statistische analyse van de repressie, namelijk 3.455.

GILISSEN J., "Etude statistique sur la répression de l'incivisme", Revue de Droit Pénal et de Criminologie, 1951, 5, p. 519.

Meer onderzoek naar het 'hoe' en 'wat' blijft nodig, maar het contrast tussen deze cijfers legt alvast een zeer duidelijke discrepantie bloot tussen het aantal zaken dat effectief voorkomt en het aantal zaken waarin besloten wordt om niet te vervolgen of om zonder gevolg te klasseren.

In zijn bijdrage over de vervolging van oorlogsmisdadigers is A. Beirlaen zeer streng voor de rol van de Commissie Oorlogsmisdaden. Hij beroept zich hiervoor op een bespreking van een Arrest van het Hof van Cassatie (2de Kamer) van 04/07/1949 zoals gepubliceerd in: Revue de droit pénal et de criminologie, 1948-1949, 10, p. 986-1000 (999). Zie: BEIRLAEN A., "De vervolging van oorlogsmisdadigers in België na de Tweede Wereldoorlog", in DE SCHUTTER B., DOCKX S. e.a. (Reds.), De bestraffing van inbreuken tegen het oorlogs- en humanitair recht: enkele kritische terugblikken, Antwerpen, 1980, p. 67-87. Voor een meer genuanceerd oordeel zie de bijdragen van N. Wouters en M-A. Weisers hierover.

Eind 1951, wanneer de processen achter de rug zijn, dooft ook de werking van de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden uit. Dat is drie jaar na de Commissie Oorlogsmisdaden die al in april 1948, kort voor aanvang van de processen, zijn finale rapport aflevert.

Technisch gezien wordt de bevoegdheid niet aan het Auditoraat-generaal ontnomen. Zo schrijft Auditeur-generaal John Gilissen nog in 1967 dat "La poursuite des crimes de guerre a été et reste de la compétence de mon office". (ARA2, Auditoraat-generaal, DOC-dossiers, P208/11, Brief aan R. Delmotte, 12/04/1967).

Bevoegdheden en activiteiten

Wanneer de Commissie Oorlogsmisdaden zijn werking aanvangt eind 1944 kan de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden zich hoe langer hoe meer focussen op zijn kerntaak: het voorbereiden van de latere processen. Dat begint met het verzamelen van informatie, het opmaken van processen-verbaal over mogelijke oorlogsmisdaden en het in ogenschouw nemen van de (internationale) jurisprudentie en rechtsleer ter zake. De Centrale Dienst opereert vanuit de gebouwen van het militair gerecht op de Louizalaan 148 te Brussel en kan op medewerking rekenen van gedetacheerde agenten van de Staatsveiligheid die als officieren van gerechtelijke politie optreden. Zo laat het Auditoraat-generaal verspreiden: "à tous les chefs de brigades et de postes territoriaux de la S.E.' (...) 'de transmettre sans retard tous renseignements, documents, ou pièces pouvant révéler des infractions aux lois et coutumes de la guerre".

CEGESOMA, AA 326, Kopies van verslagen over justitie en repressie door Auditoraat-generaal, Vol 2, p. 41.

Het zijn ook diezelfde agenten van de Staatsveiligheid die de Duitse verdachten verhoren en de processen-verbaal aan de krijgsauditoraten bezorgen wanneer die relevante informatie bevatten voor de vervolging van Belgische collaborateurs.

Het betreft een sectie 'oorlogsmisdaden' bij de Staatsveiligheid, voluit: 'Sûreté de l'Etat - Police judiciaire. Poste Auditorat-général - Service Central des Crimes de Guerre'.

Voorts ondervraagt de Centrale Dienst tal van kampoverlevenden, stelt ook de rijkswacht in de steden en gemeenten verklaringen op en worden de krijgsauditoraten aangestuurd om werk te maken van "de opsporing der oorlogsmisdaden" en om dossiers aan te leggen over (vermeende) oorlogsmisdadigers. Zo kan er in de toekomst, wanneer de wet er is die de militaire rechtscolleges bevoegd maakt voor de vervolging van oorlogsmisdaden, meteen gestart worden met de procesvoering.

ARA2, Auditoraat-generaal, Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden, Minuten van uitgaande briefwisseling, 1, Auditeur-generaal aan krijgsauditoraat Antwerpen, april 1945 en ARA2, Auditoraat-generaal, Omzendbrieven, 948, 11/10/1944.

Dit voorbereiden van de toekomstige processen door de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden gebeurt in nauwe samenwerking met de Commissie Oorlogsmisdaden. Diens hoofdtaken bestaan uit: bewijzen en informatie verzamelen, daders identificeren en aan de UNWCC bezorgen, juridische acties voorbereiden en rapporten publiceren over de oorlogsmisdaden begaan op het Belgische grondgebied.

WEISERS M-A., La justice belge, les bourreaux allemands et la Shoah, Brussel, 2020, p. 91-103.

Om die samenwerking zo vlot mogelijk te laten verlopen, is ook het Auditoraat-generaal vertegenwoordigd in de Commissie voor Oorlogsmisdaden. Afgaande op de minuten van de uitgaande correspondentie van de Centrale Dienst verloopt deze samenwerking vooral via Antoine Delfosse en Jacques Basyn (voorzitter en secretaris van de Commissie) en Alfred Wauters (substituut auditeur-generaal en hoofd van de Centrale Dienst). Ondanks de aanleunende bevoegdheden lijken er zich weinig of geen openlijke of principiële conflicten voor te doen. Maar de kwesties waar Wauters, Delfosse en co zich over buigen zijn wel complex en vaak zeer technisch. Dat vraagt veel tijd en overleg met diverse actoren in niet altijd even gemakkelijke omstandigheden. Eén van de heikelste kwesties waarin nauwe samenwerking tussen de Centrale Dienst en de Commissie noodzakelijk wordt geacht, is de uitlevering aan België van (quasi uitsluitend Duitse) verdachten van oorlogsmisdaden.

Voor alle problemen die daar komen bij kijken als gevolg van onder meer de internationale politieke context van de Koude Oorlog: LAGROU P., "Poor Little Belgium? Belgian Trials of German War Criminals, 1944-1951", in ISRAEL L. en MOURALIS G. (Reds.), Dealing with Wars and Dictatorships. Legal Concepts and Categories in Action, Den Haag, 2014, p. 123-143, WEISERS M-A., La justice belge, les bourreaux allemands et la Shoah, Brussel, 2020, p. 96-101 en WOUTERS N., "De Jodenvervolging voor de Belgische rechters, 1944-1951", in VAN DOORSLAER R. e.a. (Red.), Gewillig België. Overheid en Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog, Antwerpen, 2007, p. 924-925.

Daarvoor zijn de Belgische diensten sterk afhankelijk van de verbindingsofficieren in bezet Duitsland die de contacten op het terrein verzorgen, de equipes van de gerechtelijke politie bij de Staatsveiligheid die daar opsporingen doen naar ondergedoken oorlogsmisdadigers ('War Crimes Liaisons Teams (WCLT)') en niet in het minst van de geallieerde bevelhebbers in het bezette Duitsland (Frankrijk, Verenigde Staten, Verenigd Koninkrijk en de Sovjet-Unie) die hun fiat moeten geven. Wanneer een uitlevering lukt, belanden de verdachten in kwestie in de gevangenis van Sint-Gillis.

Omdat de krijgsauditeur op dat moment nog geen aanhoudingsmandaat kan uitvaardigen, wordt de persoon in kwestie ter beschikking gesteld van de 'Administrateur de la Sûreté Publique' die verantwoordelijk is voor de Vreemdelingenpolitie. Het gaat in dit geval om een administratieve maatregel.

Dat gebeurt in afwachting van verdere ondervragingen over feiten waar zij zelf van verdacht worden of als getuigen in zaken tegen anderen. Het opmaken van deze aanvragen tot uitlevering geschiedt - gezien het militair gerecht lange tijd niet bevoegd is - door de Commissie Oorlogsmisdaden die wel steeds alles aftoetst bij de Centrale Dienst.

ARA2, Auditoraat-generaal, Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden, Minuten van uitgaande briefwisseling, 1, Brief van de Auditeur-generaal aan de Voorzitter van de Commissie Oorlogsmisdaden, 07/11/1945 en Idem, 6, 03/12/1947.

Van de in totaal meer dan 4.400 uitleveringsverzoeken bij de geallieerden zal er uiteindelijk aan 523 gevolg worden gegeven.

AERTS K. e.a. (Reds.), Was opa een nazi? Speuren naar het oorlogsverleden, Tielt, 2017, p. 52. Voor andere cijfers die circuleren: WEISERS M-A., La justice belge, les bourreaux allemands et la Shoah, Brussel, 2020.

Dat de Centrale Dienst Oorlogsmisdaden bij het Auditoraat-generaal zeker niet stilzit, blijkt duidelijk uit de cijfers.

Ook terug te vinden in: WOUTERS N., "De Jodenvervolging voor de Belgische rechters, 1944-1951", in VAN DOORSLAER R. e.a. (Red.), Gewillig België. Overheid en Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog, Antwerpen, 2007, p; 819.

Twee jaar na de oprichting, in de zomer van 1946, heeft de Centrale Dienst al meer dan 2.750 dossiers aangelegd over Duitsers die verdacht worden van oorlogsmisdaden. 600 daarvan zijn voormalige leden van Duitse politiediensten als de Sipo-SD en de GFP. Nog eens 650 zijn voormalige kampbewakers die zich te buiten zijn gegaan aan geweldpleging tegen gevangenen. De 1.500 resterende anderen worden ervan verdacht Belgen slecht behandeld te hebben in Duitsland.

CEGESOMA, AA 326, Kopies van verslagen over justitie en repressie door Auditoraat-generaal, Vol 5, p. 121.

Naast talrijke dossiers op naam van de daders beschikt de Centrale Dienst dan ook al over een klassement van zo'n 315 plekken (concentratiekampen, gevangenissen, werkkampen enz.) en zo'n 150 dossiers over brutaliteiten begaan door het Duitse leger tijdens de invasie in 1940 of op het einde van de oorlog, en dan met name tijdens het von Rundstedt-offensief in de Ardennen. Tot slot zijn er ook nog eens zo'n 500 dossiers over zeer specifieke gebeurtenissen zoals moordpartijen, slagen en verwondingen, diefstal, enz. waarvan de daders vooralsnog niet bekend zijn.

CEGESOMA, AA 326, Kopies van verslagen over justitie en repressie door Auditoraat-generaal, Vol 5, p. 121.

Nog eens een jaar later, in de zomer van 1947 vlak voor het stemmen van de wet op de oorlogsmisdaden, is het totale aantal dossiers quasi verdubbeld en al toegenomen tot meer dan 5.000.

CEGESOMA, AA 326, Kopies van verslagen over justitie en repressie door Auditoraat-generaal, Vol 5, p. 121.

Tot slot speelt het Auditoraat-generaal ook zijn traditionele rol van coördinator en toezichthouder van de werking van de krijgsauditoraten. Dat is inzake de vervolging van oorlogsmisdaden niet anders en gebeurt op twee manieren. Een eerste behelst het opstellen van omzendbrieven. Een tweede manier is fysiek overleg. Bij monde van Alfred Wauters vraagt het Auditoraat-generaal midden 1946 aan de militaire parketten om in hun schoot over te gaan tot de creatie van een 'sectie Oorlogsmisdaden'. Primus inter pares is zonder twijfel het krijgsauditoraat Brussel dat veruit het grootste aantal zaken onderzoekt.

Van de meer dan 3.455 notities die het militair gerecht opent inzake oorlogsmisdaden is ruim meer dan de helft bij het krijgsauditoraat in Brussel. (ARA2, Krijgsauditoraat Brussel, Notitieregister Crimes de Guerre).

Korte tijd later, wanneer het wettelijke kader vorm krijgt, start Wauters met de organisatie van maandelijkse vergaderingen op het Auditoraat-generaal. Daar komen de diverse krijgsauditeurs bevoegd voor oorlogsmisdaden samen in de leeszaal van de bibliotheek. Het is de bedoeling om tijdens deze vergaderingen de werking op elkaar af te stemmen, de zaken te bespreken die zij behandelen, de belangrijkste knelpunten te overlopen en de processen voor te bereiden. Zo gaat het midden 1948 bijvoorbeeld meermaals lange tijd over de toepassing 'der artikels ter beteugeling der misdaden tegen de uitwendige veiligheid van de staat en bijzonderlijk de artikels 115 en 118bis' in zaken van oorlogsmisdaden.

ARA2, Auditoraat-generaal, Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden, Minuten van uitgaande briefwisseling, 8, Brief van de substituut auditeur-generaal aan de krijgsauditoraten, 21/05/1948.

Tot slot, meer algemeen stuurt de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden in die maanden en jaren ook heel wat internationale en later ook nationale rechtspraak door naar de krijgsauditeurs.

Dat beperkt zich niet alleen tot uittreksels van vonnissen maar gaat ook om requisitoiren, enz.

Organisatie

Aan het hoofd van het Auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof staat de Auditeur-generaal. De werking van de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden valt dus rechtstreeks onder zijn bevoegdheid. Voor de dagelijkse leiding en het aansturen van de werking van de Centrale Dienst rekent hij op één van zijn substituten. In eerste instantie is dat Alfred Wauters. Die is binnen het militair gerecht dé drijvende kracht achter alles wat met de vervolging van oorlogsmisdaden te maken heeft. Hij staat aan het hoofd van de Centrale Dienst van bij de oprichting tot in juni 1947, het moment waarop hij rechter wordt bij het Internationaal Tribunaal van Tanger.

Gerechtelijke organisatie ten tijde van de Internationale Zone van Tanger (1923 tot 1956). Tanger was in die periode een 'internationaal gedeelde stad'.

Zijn opvolger substituut auditeur-generaal René Grévy overziet en coördineert de activiteiten van de krijgsauditoraten tijdens de processen. Hulp bij het voorbereiden van de belangrijkste processen krijgt hij vanaf eind november 1948 van substituut auditeur-generaal J. Dofny. Over de interne werking van de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden zelf is niet veel geweten. Er zijn geen organigrammen, interne rapporten, dienstnota's of jaarverslagen bewaard gebleven. En ook de IG's en de omzendbrieven van de Auditeur-generaal vertellen maar weinig meer. Die sommen vooral de belangrijkste resultaten van de Centrale Dienst op: hoeveel documentatiedossiers aangelegd, hoeveel uitleveringen georganiseerd, hoeveel zaken kregen wel of geen gevolg, enz. Voor een goed begrip van het functioneren van de dienst is het daarom van belang om oog te hebben voor de interactie met de talrijke actoren waar zij nauw met samenwerken: de Commissie voor Oorlogsmisdaden, de krijgsauditoraten, de agenten van de Staatsveiligheid die de processen-verbaal opstellen en tot slot de verbindingsofficieren en de agenten van de Staatsveiligheid die op het terrein in bezet Duitsland actief zijn. De interactie met deze actoren laat vooral sporen na in de minuten van de uitgaande briefwisseling en in de vele duizenden persoonsdossiers ('A'-dossiers, infra) die een schat aan documentatie bevatten over verdachten van oorlogsmisdaden, de organisaties waar zij deel van uitmaakten, de plekken waar deze feiten zich voordeden en de naoorlogse vervolging.

Zeker in de 'A'-dossiers (infra) van de meest geruchtmakende zaken - zoals bijvoorbeeld van Joseph Grohé (A.2517) - zit veel meer dan enkel maar stukken over de activiteiten tijdens de bezetting. Vaak bevatten deze dossiers ook correspondentie tussen de Auditeur-generaal en de minister van justitie over de vervolging van oorlogsmisdadigers en alle moeilijkheden die daarmee gepaard gaan.

ArchiefGeschiedenis

De werkzaamheden van de dienst eindigen omstreeks 1951. Dat betekent logischerwijs ook het einde van het systematische aanvullen van het archief. Wel blijft het beheer ervan in handen van het Auditoraat-generaal tot aan de afschaffing van de militaire rechtscolleges in 2003. Niettegenstaande de duidelijke start- en einddatum zijn er aanwijzingen dat men ook in de jaren en decennia na 1951 nog sporadisch stukken en dossiers is blijven toevoegen, verwijderen of een andere plek geven. Dat gebeurt onder meer wanneer er over bepaalde (voormalige) verdachten of veroordeelden nieuwe informatie opduikt in de pers of wanneer er vragen over hen binnenkomen bij het Auditoraat-generaal.

Zie bijvoorbeeld dossier A6407 over Klaus Barbie dat pas in de jaren '80 geopend werd en bestond uit niet meer dan enkele vragen om inlichtingen over het verblijf (al dan niet) van Klaus Barbie in België.

Andere ingrepen in het bestaande klassement doen zich voor naar aanleiding van een pensionering of het aannemen van een andere betrekking door magistraten die eertijds verbonden waren aan de Centrale Dienst. Op zo'n moment stelt zich de vraag wat er moet gebeuren met de archieven die zij in het kader van hun dagelijkse werkzaamheden aanlegden. Begin 1960 bijvoorbeeld vraagt een medewerker van het secretariaat die belast is met "le triage des documents contenus dans les deux coffres provenant de l'ancien cabinet de M. le Substitut de l'Auditeur général honoraire Grévy" wat er moet gebeuren met een deel van deze archieven.

ARA2, Auditoraat-generaal, DOC-dossiers, P208/10, brief van het secretariaat aan substituut auditeur-generaal Vandervorst, 22/02/1960.

De brochures en boeken laat hij overbrengen naar de bibliotheek en tal van andere documenten kan hij toevoegen aan het klassement met de individuele dossiers, maar er blijft nog heel wat documentatie liggen over hoe men in het buitenland de bestraffing van oorlogsmisdaden organiseerde. Om ook die correct te klasseren, roept hij de hulp in van de Auditeur-generaal. Uiteindelijk zal een deel van deze documentatie bij de overige jurisprudentie en rechtsleer inzake de bestraffing van oorlogsmisdaden elders in Europa terechtkomen. Een ander deel lijkt dan weer integraal bij de documentatiedossiers van de Dienst Algemene Onderrichtingen te belanden.

DESMET G., Inventaris van het archief van het auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Dienst voor Algemene Onderrichtingen. Reeks documentatiedossiers, Verschijnt binnenkort, p. 393.

Een tweede factor die zowel voor als na 1951 tot manipulatie van het archief van de Centrale Dienst leidt, is de integratie van delen van het archief van de Commissie Oorlogsmisdaden. Op die manier raken beide archieven nog nauwer met elkaar verstrengeld, iets wat de Commissie trouwens ook expliciet vooropstelt. In het laatste rapport staat te lezen dat: "Notre Commission a remis à l'Auditorat général tous les dossiers judiciaires qu'elle avait constitués, et les instructions définitives sont en cours".

De originele rapporten belooft de Commissie neer te leggen bij het Algemeen Rijksarchief. In de ongeklasseerde archieven van het Auditoraat-generaal zijn er meerdere kopies te vinden van deze rapporten.

Deze overdracht van een belangrijk deel van haar archieven aan de Centrale Dienst vindt uiteindelijk al plaats omstreeks april 1948. Gezien de verregaande samenwerking en aanleunende bevoegdheden is dat ook een zeer logische keuze, temeer omdat de processen dan nog moeten starten. De in de jaren voordien aangelegde documentatie blijft op die manier bij elkaar. Ondanks die goede voornemens van de Commissie blijft er over het lot van haar archieven lange tijd onduidelijkheid bestaan. Die komt in 1953 de eerste keer bovendrijven wanneer Marcel Marinower, kampoverlevende en prominent Antwerps advocaat, toegang vraagt tot de archieven van de Commissie Oorlogsmisdaden.

ARA2, Auditoraat-generaal, DOC-dossiers, P208/11, Brief van Auditeur-generaal aan minister van Justitie, 23/09/1953.

In een nota aan de minister van Justitie legt toenmalig Auditeur-generaal Paul van der Straeten uit dat het Auditoraat-generaal enkel maar die dossiers bewaart: "qui sont devenus des procédures judiciaires, soit qu'ils aient été déférés à la juridiction de jugement, soit qu'ils aient été classés sans suite ou terminés par un non-lieu". De resterende "archives administratives - je pense notamment à celles qui ont servi à la rédaction des rapports établis par la Commission des crimes de guerre"bevinden zich volgens van der Straeten nog bij het ministerie van Justitie. Wanneer enkele jaren later opnieuw dezelfde vraag ter tafel komt, herhaalt het Auditoraat-generaal nogmaals dat een deel van de 'administratieve' archieven van de Commissie Oorlogsmisdaden destijds aan het ministerie van Justitie is overgemaakt.

ARA2, Auditoraat-generaal, DOC-dossiers, P208/11, Brief aan substituut auditeur-generaal Bosly, 19/11/1959.

Maar over die these gaan steeds meer twijfels rijzen, wat het Auditoraat-generaal doet beslissen om contact op te nemen met het ministerie en met Jules Basyn, de voormalige secretaris van de Commissie Oorlogsmisdaden en verantwoordelijke voor de archieven. Na eerst nog onwetend te hebben geantwoord, bekent hij in 1967 tijdens een verhuis per toeval te hebben ontdekt: "une série de dossiers qui me semblent assez importants et qui se rapportent à l'activité déployée par la Commission des Crimes de Guerre, dont j'étais le secrétaire, au moment de la libération".

ARA2, Auditoraat-generaal, DOC-dossiers, P208/11, Brief van Jules Basyn aan de secretaris-generaal van het ministerie van Justitie, 07/12/1967.

De dossiers in kwestie belanden in de archieven van het Auditoraat-generaal waar zij tot op vandaag berusten.

ARA2, Auditoraat-generaal, DOC-dossiers, P208/11, Brief van de Auditeur-generaal aan de secretaris-generaal van het ministerie van Justitie, 24/01/1968. Deze zullen op termijn bij het archief van de Commissie Oorlogsmisdaden (CEGESOMA) ondergebracht worden

Maar opnieuw is dat niet het hele verhaal. Want begin en midden jaren '70 resulteert een nieuwe zoektocht in de kelders van het ministerie van Justitie in nog eens "10 kaften" archief. Deze keer geschiedt de zoektocht in het kader van het onderzoek naar de zaak Irma Laplasse die dan opnieuw deining opwekt.

ARA2, Auditoraat-generaal, DOC-dossiers, P208/11, Brief van de krijgsauditeur Van Cutsem aan de Auditeur-generaal, 03/09/1974. Over de zaak Irma Laplasse (eigenlijk 'Swertvaeger, Irma') en het belang ervan: WOUTERS N., "The Second World War in Belgium : 75 years of history (1944-2019)", in WOUTERS N. (Red.), 75 years of Second World War history in Belgium, Journal of Belgian History, 2019, XLIX, 2-3, p. 33.

Ook deze kaften belanden in de archieven van het Auditoraat-generaal. Maar nu beslist de Auditeur-generaal om contact op te nemen met het "Centrum Wereldoorlog II" (het huidige CegeSoma, OD4 Rijksarchief) en deze stukken over te maken, iets wat uiteindelijk in 1985 ook effectief gebeurt.

ARA2, Auditoraat-generaal, DOC-dossiers, P208/11, Brief van de krijgsauditeur Van Cutsem aan de Auditeur-generaal, 03/09/1974.

Behoudens deze externe factoren (personeelsverloop, wisselwerking met de Commissie Oorlogsmisdaden, enz.) brengt ook het Auditoraat-generaal zelf nog wijzigingen aan in het klassement van de werking van de Centrale Dienst.

Wanneer en waarom dat gebeurde, viel jammer genoeg niet te achterhalen. Maar naar alle waarschijnlijkheid is er een verband met het al dan niet openen van een onderzoek naar voormalige kampbewakers. Dit zou alleszins verklaren waarom er voor de gevangenis van Siegburg (een dossier dat het KA-Brussel zonder gevolg klasseerde) wel een tweede dossier in de A-reeks geopend werd. In dat geval gebeurden deze aanpassingen aan het klassement begin jaren '50.

Het valt namelijk op dat er in de reeks persoonsdossiers (de zgn. 'A'-reeks, infra) ook dossiers zijn ingevoegd over kampen, gevangenissen en organisaties die, naar de geest van het klassement, eigenlijk in de 'C'-reeks thuishoren. Het feit dat het merendeel van deze dossiers in belangrijke mate samenvalt met de vandaag ontbrekende nummers in het 'C'-klassement bewijst dat deze daar oorspronkelijk uit afkomstig zijn. Het dossier over de bewakers van de gevangenis/tuchthuis van Siegburg bewijst dat goed. Het bevoegde krijgsauditoraat refereert in de correspondentie tijdens het onderzoek steevast naar dossier 'C110'. Dat specifieke dossier ontbreekt vandaag in de 'C'-reeks maar bevindt zich dus wel integraal in de 'A'-reeks onder het nummer A6.148. Hetzelfde geldt ook voor heel wat andere 'C'-dossiers die in de A-reeks ondergebracht zijn. Naast dit herschikken en toevoegen van sommige dossiers aan het 'klassement van de werking van de dienst' gebeurt op zeker momenten ook het tegenovergestelde: het herbestemmen van stukken en dossiers uit het klassement van de Centrale Dienst naar andere reeksen van het Auditoraat-generaal of zelfs nog andere militairrechtelijke archiefvormers. Het gaat dan in de eerste plaats om tal van stukken en dossiers van de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden die terechtkomen in de rechtsplegings- en documentatiedossiers van de diverse krijgsraden en -auditoraten. Maar ook in andere reeksen van het Auditoraat-generaal zijn dossiers en stukken terug te vinden die ooit deel uitmaakten van het klassement van de Centrale Dienst. Een duidelijk voorbeeld daarvan zijn de documentatiedossiers van de Dienst voor Algemene Onderrichten (de zgn. 'IG's'). Die bevatten onder de rubriek G/5 niet alleen heel wat beleidsstukken en algemene documentatie over allerlei aan de vervolging van oorlogsmisdaden gerelateerde zaken, maar ook een omvangrijke collectie van internationale rechtspraak die de vervolging van oorlogsmisdaden in tal van Europese landen documenteert (Tsjechië, Slowakije, Polen, Nederland, Frankrijk, Luxemburg, enz.).

DESMET G., Inventaris van het archief van het auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Dienst voor Algemene Onderrichtingen. Reeks documentatiedossiers, Verschijnt binnenkort. Zie in het archief van dezelfde dienst ook de 'Documentatiedossiers van substituut René Grévy'.

Hetzelfde geldt voor de zogenaamde 'DOC-dossiers'. Die bewaren interessante stukken over de geschiedenis van het archief van de Commissie Oorlogsmisdaden en de totstandkoming van de wetgeving.

Voor de DOC-dossiers zijn vooral de dossiers: H300/15, M65/1-10, P208/2-11 en P214/1-6 van belang.

Verwerving

Sinds maart 2017 zijn (quasi) alle archieven van het Auditoraat-generaal - en dus ook de archieven van de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden - samengebracht in ARA2. Aan deze centralisatie gaat een zeer complexe voorgeschiedenis vooraf, met als resultaat: fysieke en intellectuele fragmentatie. Recent nog brachten enkele van de betrokken archivarissen deze historiek, en die van de archieven van de militaire rechtscolleges meer algemeen, uitstekend in kaart.

DESMET G., ELAUT G. en VAN DE WALLE J., "De ontsluiting van de archieven van het militair gerecht: een eerste balans", in : WOUTERS N. (Red.),75 years of Second World War history in Belgium, Journal of Belgian History, XLIX, 2019, 2-3, p. 136-148 en DESMET G. en VAN DE WALLE J., "Archieven van het Militair Gerecht", Contemporanea, 2017, 4 evenals: ELAUT G., Inventaris van het archief van het auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Dossiers met betrekking tot de Amerikaanse, Britse, Franse en Sovjet-Russische bezettingszones in Duitsland, Verschijnt binnenkort, ELAUT G., Inventaris van het archief van het auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Dossiers van het Derde Bureau (Diverse zaken), Verschijnt binnenkort, ELAUT G., Inventaris van het archief van het auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Dossiers met betrekking tot spionage (W-reeks), Verschijnt binnenkort, ELAUT G., Inventaris van het archief van het auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Dossiers met betrekking tot industriële en economische collaboratie (CI-reeks), Verschijnt binnenkort, DESMET G., Inventaris van het archief van het auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Dienst voor Algemene Onderrichtingen. Reeks documentatiedossiers, Verschijnt binnenkort en VAN DE WALLE J., "Verholen passies? De archieven van het militair gerecht en hun raadplegingsmodaliteiten", META- tijdschrift voor bibliotheek & archief, 2022, 7, p. 10-15.

De centralisatie van de bewaring en het beheer van de belangrijkste archieven van de militaire rechtscolleges en hun functioneren tijdens de repressieperiode stelde de equipe van ARA2 de afgelopen jaren in de mogelijkheid om een globaal beeld te krijgen van de bronnen, hun ontstaanscontext en functie, hun onderlinge samenhang en het nut en potentieel dat zij hebben voor verder historisch onderzoek.

Echter, tijdens deze korte periode van centralisering - die dus cruciaal was om een duidelijk beeld van de structuur, inhoud, staat en volledigheid van het archiefbestand te krijgen - besloot het Rijksarchief in 2021 om alsnog over te gaan tot decentrale bewaring. Op die manier volgen de militaire gerechtelijke archieven de regels die gelden voor juridische archieven meer algemeen. Maar belangrijker nog is dat op die manier een einde komt aan de situatie dat sommige vonnis- of zonder gevolg geklasseerde dossiers van één enkele krijgsraad en krijgsauditoraat tot voor kort over verschillende bewaarplaatsen verspreid zaten en diverse toegangen zich elders bevonden dan de dossiers zelf. Om deze situatie recht te zetten startte het Rijksarchief in het najaar van 2021 met de verhuis naar de provinciale depots. Eind 2023 zal de verhuisoperatie volledig afgerond zijn en zal er in ARA2 verder werk gemaakt worden van de inventarisatie van de archieven van het Auditoraat-generaal. Deze blijven, samen met de archieven van de krijgsraad en het krijgsauditoraat Brussel en het Militair Gerechtshof, immers wel ter plekke.

Zie ook: ELAUT G., Inventaris van het archief van het auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Dossiers met betrekking tot de Amerikaanse, Britse, Franse en Sovjet-Russische bezettingszones in Duitsland, Verschijnt binnenkort, ELAUT G., Inventaris van het archief van het auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Dossiers van het Derde Bureau (Diverse zaken), Verschijnt binnenkort, ELAUT G., Inventaris van het archief van het auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Dossiers met betrekking tot spionage (W-reeks), Verschijnt binnenkort, ELAUT G., Inventaris van het archief van het auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Dossiers met betrekking tot industriële en economische collaboratie (CI-reeks), Verschijnt binnenkort en DESMET G., Inventaris van het archief van het auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Dienst voor Algemene Onderrichtingen. Reeks documentatiedossiers, Verschijnt binnenkort.

Om dit tot een goed einde te brengen zal de in ARA2 opgebouwde kennis goed van pas komen. Want tijdens de overdrachten van deze archieven vanuit het Justitiepaleis bleek al snel dat niet alle archieven van het Auditoraat-generaal er even goed aan toe zijn. Stukken die werden uitgehaald bleken niet of slechts gedeeltelijk teruggeplaatst en geraakten gaandeweg verloren of door elkaar, sommige magistraten legden eigen klassementen aan waardoor sommige reeksen uit elkaar gehaald werden, enz. Nog andere reeksen en bestanden van het Auditoraat-generaal belanden (gedeeltelijk) elders, zoals bijvoorbeeld in het CegeSoma. Dit soort van bemerkingen geldt ook voor het archief van de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden. Zo werd er tijdens voorbereidend studiewerk in de ongeordende archieven van het Auditoraat-generaal gestoten op enkele verdwaalde dossiers uit de 'A' en 'C' reeks en op dossiers van de Commissie Oorlogsmisdaden die nog te klasseren waren in de reeksen van de Centrale Dienst.

Inhoud en structuurInhoud

Deze inventaris heeft betrekking op wat vandaag overblijft van het archief van de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden van het Auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Het bestaat grosso modo uit drie delen, omvat in totaal 26 strekkende meter en heeft betrekking op de periode 1944-1951. Het eerste deel, in de inventaris onder de sectie 'Algemeen' (infra), omvat wat gemakkelijkheidshalve samengevat kan worden als beleidsarchief en bestaat voornamelijk uit briefwisseling over zaken van algemene aard. Van grote waarde zijn vooral de minuten van uitgaande brieven van de Centrale Dienst. Die lijken volledig bewaard en bevatten een schat aan informatie over het functioneren van de Centrale Dienst, en dan in het bijzonder over de samenwerking met de Commissie voor Oorlogsmisdaden, de Staatsveiligheid, de krijgsauditoraten, enz. De inhoud van het tweede deel valt goeddeels samen met de belangrijkste opdracht van de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden: de voorbereiding van de processen. Het gaat ten eerste om stukken en dossiers die voor de betrokken magistraten vooral een documentaire functie hebben. Dat gaat van jurisprudentie, rechtsleer, studies, commentaren en onderzoek met betrekking tot de organisatie van de vervolging van oorlogsmisdadigers in het buitenland. Daarnaast zijn er ook de zeer concrete en gedetailleerde voorbereidingen (het onderzoek à charge/décharge) van specifieke processen door magistraten die zich jarenlang inwerken in bepaalde problematieken. Ten derde, en tot slot, is er ook nog de meer algemene documentatie. Die moet vooral gezien worden als een hulpinstrument dat het de magistraten van het Auditoraat-generaal en de krijgsauditoraten toestaat om algemene inlichtingen en context in te winnen. Naast overzichtsrapporten over bijvoorbeeld de werking en samenstelling van de Duitse politiediensten gaat het ook om de neerslag van enkele systematische enquêtes op gemeentelijk niveau door het Auditoraat-generaal over oorlogsmisdaden op het Belgische grondgebied. Het derde en meest omvangrijke en belangrijke deel van het archief is het eigenlijke 'klassement van de werking van de dienst'. Hiermee wordt bedoeld: de dossiers waarin de Centrale Dienst alle relevante informatie, die op de ene of andere manier van belang kon zijn voor de latere procesvoering, systematisch in onderbracht. Het klassement bestaat in zijn huidige staat uit 8 reeksen en bevat ongeveer 8.000 dossier(tje)s. Het wordt in de inventaris voorafgegaan door de stukken die afkomstig zijn van de Commissie Oorlogsmisdaden. Daarmee wordt bedoeld: de stukken die de Commissie Oorlogsmisdaden aan het Auditoraat-generaal bezorgde maar die (om onduidelijke redenen) nooit geklasseerd zijn, dit in tegenstelling tot de vele andere stukken en dossiers die de commissie aan het Auditoraat-generaal bezorgde en wel in de relevante dossiers in dit klassement zijn ondergebracht. 'A'-dossiers: betreft individuele dossiers inzake (voornamelijk Duitse) verdachten van oorlogsmisdaden. Dit klassement kent een oplopende nummering die op de kaft of in correspondentie soms ook wordt voorafgegaan door de afkorting 'CG' ('criminels de guerre'). Van zo goed als elke verdachte van oorlogsmisdaden waar informatie over binnenkwam of gevraagd werd, legde de Centrale Dienst een individueel dossier aan. In sommige gevallen (naar schatting 1 op 25 dossiers) bevatten deze slechts één of meerdere stukken. Maar wanneer het gaat over verdachten die een belangrijkere rol speelden of leidinggevende posities bekleedden, is het dossier omvangrijker. Zo bestaat het dossier over Constantin Canaris (Sipo SD Brussel - A6.241) en andere kopstukken uit meerdere pakken. Naast biografische gegevens bevatten de dossiers documentatie, bewijsvoering, getuigenissen, processen-verbaal, correspondentie over de zoektocht en uitlevering, stukken verzameld en doorgestuurd door de Commissie Oorlogsmisdaden, voorbereidingen van het proces en in sommige zeldzame gevallen zelfs pv's van het proces zelf. In theorie bestaat er over elke persoon één dossier. Maar ook op die regel bestaan enkele uitzonderingen. Zo blijken er bijvoorbeeld op naam van Alexander von Falkenhausen (militair bevelhebber van België) twee dossiers bewaard (A447 en A6.377). Zoals hierboven al toegelicht bevat de 'A'-reeks naast persoonsdossiers ook meerdere dossiers op naam van kampen, gevangenissen, detentiecentra (Fort van Breendonk (A6.110), gevangenis/tuchthuis van Siegburg (A6.148), concentatriekamp Flossenburg (A6.401), Kamp van Vught (A6.386), e.a.), van specifieke organisaties (Sipo SD van Brussel (A6.241), Charleroi (A5.868), Antwerpen (A6.276), GFP 530 Brussel (A6.240)) en gebeurtenissen (Vinkt in mei 1940 (A5.865), 'Massacres de Bande' (A5.875), enz.). Soms vielen persoon, functie en locatie samen en bestaat er slechts één dossier zoals bij Hans Frank (Dossin) (A6.224) en Philippe Schmitt (Breendonk) (A6.110). De reden dat deze (bijzonder omstandige) dossiers in het klassement van de 'A'-dossiers zijn ondergebracht dient waarschijnlijk gezocht in het onderzoek dat de krijgsauditoraten en/of het Auditoraat-generaal openden en het instellen van vervolging. Ook de datering bevestigt dit vermoeden. Al deze dossiers zijn achteraan het klassement ingevoegd en dragen nummers tussen 5.864 en 6.402. Met in totaal 6.407 dossiers vormen de 'A'-dossiers zonder twijfel de belangrijkste en inhoudelijk meest relevante reeks in het klassement van de werking van de dienst. De reeks vertoont evenwel hiaten. Ongeveer één of op tien dossiers ontbreekt. 'C'-dossiers: betreft dossiers op naam van kampen, gevangenissen, tuchthuizen en concentratie- en vernietigingskampen. Dit klassement kent eveneens een oplopende nummering. Wanneer er informatie over bepaalde gevangenissen, (concentratie-)kampen, detentiecentra, enz. aan de Centrale Dienst bezorgd werd, klasseerden zij deze informatie in deze dossiers. De dossiers zelf zijn over het algemeen niet zo rijk gevuld en bevatten soms slechts één of meerdere getuigenissen (processen-verbaal) van gevangenen. Die komen via de rijkswacht, de krijgsauditoraten en andere actoren die optreden als gerechtelijke officieren van de politie terecht bij de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden. Opvallend daarbij is over hoe weinig informatie de diensten van het Auditoraat-generaal dan nog maar beschikken met betrekking tot de diverse Duitse kampen, gevangenissen, tuchthuizen, enz. Dat blijkt onder meer uit de schrijfwijze van sommige plaatsen op de dossierkaften. Verder bevatten deze stukken ook verwijzingen naar andere dossiers, niet in het minst naar dossiers uit de 'A'-reeks op naam van verdachten van oorlogsmisdadigers. In sommige gevallen zijn er ook foto's van de kampbewakers, gevangenen of van mishandelingen van gevangenen in opgenomen. Wanneer dit zo is, staat dit genoteerd in het opmerkingenveld in de inventaris. Zoals hierboven al vermeld, is dit klassement niet volledig en ontbreken er heel wat dossiers. Het is aan te raden om na te gaan of er ook in de 'A'-reeks dossiers over deze plekken bestaan. 'E'-dossiers: betreft dossiers op naam van Duitse organisaties. Hieronder valt te begrijpen: allerhande politiediensten, organisaties die deel uitmaken van het bezettingsbestuur, legereenheden, enz. Ook deze dossiers bestaan voornamelijk uit verklaringen van getuigen (processen-verbaal) waarin voormalige gevangenen getuigen over hun ervaringen. Met uitzondering van het dossier over de Sipo SD van Brussel bestaan deze dossiertjes over het algemeen slechts uit enkele stukken. 'F'-dossiers: dossiers op naam van bedrijven waar gevangenen (verplicht) werkten en slecht behandeld werden. Deze dossiers zijn zeer dun en bevatten vaak maar enkele stukken. 'G'-dossiers: betreft vermoedelijk meer een 'varia' klassement waar medewerkers van de Centrale Dienst tijdelijk documentatie over Duitse politiediensten klasseerden. Het gaat dan voornamelijk om historieken, ledenlijsten, activiteitenverslagen, schema's van de organisatiestructuur, rapporten over de werking en onderlinge verhoudingen, enz. 'L'-dossiers: betreft dossiers inzake niet-Duitse verdachten van oorlogsmisdaden. Deze dossiers bevatten over het algemeen weinig informatie en bestaan voornamelijk uit slechts één of meerdere getuigenissen (processen-verbaal) waarin slachtoffers getuigen over de verdachten in kwestie. 'P'-dossiers: betreft dossiers op naam van burgerlijke partijen (gevangenen, gedeporteerden en andere slachtoffers) die verklaringen aflegden. Deze dossiers bestaan veelal uit slechts enkele stukken: één of meerdere getuigenissen (processen-verbaal) waarin de slachtoffers getuigen over daders en het leed dat hen is aangedaan. 'S'-dossiers: betreft dossiers op naam van Stalags (krijgsgevangenkampen). Ook deze dossiers bestaan veelal uit slechts enkele stukken: één of meerdere getuigenissen en processen-verbaal waarin de betrokken soldaten en onderofficieren getuigen over daders en het leed dat hen is aangedaan tijdens het verblijf in één van de Stalags.

Taal en schrift van de documenten

De dossiers zijn voornamelijk opgesteld in het Frans en Nederlands en in mindere mate in het Duits. Sommige stukken zijn in het Engels of zelfs in nog andere talen, dit naargelang de herkomst uit andere landen.

Selecties en vernietigingen

Er vond geen selectie of vernietiging plaats tijdens en na de overdracht vanuit het Brusselse Justitiepaleis. Maar er zijn, zoals reeds opgemerkt, tal van nummers die ontbreken in het klassement. Voor sommige van die hiaten (bijvoorbeeld in de 'A', 'C' en 'E'-reeks) zijn er plausibele verklaringen, maar dat geldt jammer genoeg niet voor alle ontbrekende dossiers. Dat het Auditoraat-generaal zelf bepaalde dossiers of reeksen heeft vernietigd is weinig waarschijnlijk. Vermoedelijk zijn de hiaten in deze en andere reeksen dan ook te wijten aan herbestemming in de rechtsplegingsdossiers, de 'A'-dossiers of in de dossiers uit het archief van de Commissie voor Oorlogsmisdaden.

Toekomstige aangroei/aanvullingen

Er is geen aangroei meer te verwachten omdat de dienst is opgeheven. Maar de kans is zeer reëel dat er in de toekomst nog afgedwaalde dossiers zullen opduiken in de niet-geklasseerde archieven van het Auditoraat-generaal. Die wachten nog op inventarisering. Deze afgedwaalde dossiers zullen later op de correcte plaats in het archiefbestand geklasseerd worden. Vermeldenswaardig in die zin zijn bijvoorbeeld de bestanden AA1912 en AA1919 van het CegeSoma. AA1912 bevat archief van het Auditoraat-generaal dat omstreeks 2003 door Auditeur-generaal Jean-Yves Mine overgemaakt is aan het CegeSoma en zeer recent - tijdens de verhuis uit de Belgradodepot van het CegeSoma - aan het Rijksarchief is overgemaakt om deze opnieuw te integreren in de archieven van het Auditoraat-generaal. In de voorlopige toegang van het CegeSoma op deze reeks staat bij nr. 268 te lezen "ijzeren koffer Anciennes archives de M. Loicq (Crimes de Guerre)". Maar in de huidige reeks is dit nummer niet terug te vinden. Misschien is het elders terechtgekomen? De zoektocht gaat verder. AA1919 dan weer bevat niet alleen informatie over het functioneren van de UNWCC, maar ook correspondentie van substituut auditeur-generaal Alfred Wauters. De vraag of het hier om archief gaat van de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden of om archief van de Commissie Oorlogsmisdaden blijft open en zal verder worden onderzocht.

Of de archiefvormer de Commissie Oorlogsmisdaden is waarin A. Wauteurs ook zetelde namens het Auditoraat-generaal of de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden zelf is, kon nog niet worden uitgemaakt.

Ordening

De huidige ordening van de archieven van de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden volgt grotendeels de structuur van het 'klassement van de werking van de dienst' zoals dat destijds door de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden zelf is uitgewerkt met de 'A', 'C', 'E', e.a. dossiers. Na de letter volgt telkens een nummer. Deze manier van werken is identiek aan hoe ook de Dienst Algemene Onderrichtingen haar documentatiedossiers klasseerde.

Zie hiervoor: DESMET G., Inventaris van het archief van het auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Dienst voor Algemene Onderrichtingen. Reeks documentatiedossiers, Verschijnt binnenkort. Het is dus zeer onwaarschijnlijk dat deze letters tezelfdertijd ook afkortingen zijn.

In tegenstelling tot bij de documentatiedossiers van de Algemene Onderrichtingen zijn er in dit klassement maar twee niveaus. Bijvoorbeeld: A296 (Franz Straub), A1079 (Erich Holm) of C18 (Kamp van Vught). Er werd voor geopteerd om deze ordening te behouden omdat er in tal van andere stukken en dossiers verwezen wordt naar de nummering van dit klassement. Deze dossiers worden in de algemene ordening van het archief voorafgegaan door losse stukken en dossiers die buiten de opzet van dit klassement vallen. Voor de ordening van deze is, door het verloren gaan van de oorspronkelijke ordening en bij gebrek aan een organogram, geopteerd voor een functionele aanpak. Dat was noodzakelijk om de vele dossiers en stukken die de afgelopen decennia verspreid en/of zoek waren geraakt tussen andere dossiers en archieven die ooit toebehoorden aan het Auditoraat-generaal, maar vandaag door elkaar geraakt zijn, terug in het archief van de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden onder te brengen. Het onderdeel 'algemeen' bevat de stukken en dossiers die voortvloeien uit het beheer en het verzekeren van een vlotte werking van de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden. De opvolging van de briefwisseling behoort daar zeker toe. Een tweede, en tevens de meest belangrijke functie van de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden, is de voorbereiding van de processen tegen oorlogsmisdadigers. Die bestond uit meerdere deelaspecten. Eén daarvan was het over de landsgrenzen heen kijken en in kaart brengen van hoe men daar de bestraffing van oorlogsmisdaden aanpakte. Dat verklaart de vele documentatie, rechtsleer en jurisprudentie hieromtrent (die overigens ook in andere archieven van diensten van Auditoraat-generaal over de vervolging van oorlogsmisdaden zeer aanwezig is). Een ander deelaspect was het concrete studie- verzamel- en schrijfwerk van de betrokken magistraten wanneer zij specifieke processen voorbereidden zoals die tegen Canaris en tegen von Falkenhausen, Reeder, Bertram en von Claer. Dat deze dossiers en documentatie, aangelegd door de betrokken magistraten, niet in het respectieve 'A' dossier terechtkwamen, kan verbazen. Maar de reden dat dit in deze zeer specifieke gevallen net niet gebeurde, rechtvaardigt de keuze om dat ook meer dan 70 jaar na de feiten niet alsnog te doen. Een derde deelaspect was de taak van het Auditoraat-generaal om de krijgsauditoraten aan te sturen die de processen voorbereiden. Het voorzien van informatie en documentatie betreffende specifieke en soms zeer technische kwesties maakte daar rechtstreeks deel van uit. Om die reden legde het Auditoraat-generaal heel wat documentatie aan en verzamelde het gegevens van over het hele land.

Raadpleging en gebruikVoorwaarden voor de raadpleging

Raadpleging vereist de schriftelijke toelating van het College van procureurs-generaal.

Wet van 10 april 2003 tot regeling van de afschaffing van de militaire rechtscolleges in vredestijd alsmede van het behoud ervan in oorlogstijd (Belgisch Staatsblad, 7 mei 2003) en art. 21bis WBSV. Voor meer details over de in de praktijk gehanteerde voorwaarden, zie Omzendbrief betreffende de raadpleging van de archieven van de opgeheven militaire rechtscolleges (omzendbrief nr. 22/2013 van het College van procureurs-generaal van 19 december 2013).

De aanvraag tot inzage - na toelating - dient te worden gericht aan ARA2.

Dit kan via email op agr_ar_2@arch.be of met de post aan Algemeen Rijksarchief 2 - Depot Joseph Cuvelier, Hopstraat 28, 1000 Brussel.

Voorwaarden voor de reproductie

Voor de reproductie van archiefstukken gelden de voorwaarden en tarieven van toepassing in het Rijksarchief.

Ministerieel besluit van 25 mei 2018 tot wijziging van het ministerieel besluit van 23 maart 2005 tot vaststelling van de tarieven voor prestaties geleverd door het Algemeen Rijksarchief en Rijksarchief in de Provinciën. (B.S. 5 juni 2018).

De voorafgaande schriftelijke toelating van het College van procureurs-generaal is vereist (cfr. supra).

Fysieke kenmerken en technische vereisten

De kwaliteit van het papier waaruit de dossiers in het 'klassement van de werking van de dienst' zijn opgetrokken, is vaak zeer slecht. Dit is te wijten aan de toenmalige papierschaarste.

Toegangen

Het algemeen steekkaartensysteem van het Auditoraat-generaal biedt een toegang op de 'A'-dossiers uit het 'klassement van de werking van de dienst'.

Gaat om F34. Voor een overzicht van de verschillende steekkaartensystemen bij de archieven van het militair gerecht in ARA2, zie het door archivaris Gertjan Desmet opgestelde werkdocument in ARA2 'Archieven van het militair gerecht. Overzicht van de steekkaartensystemen. Stand van zaken april 2018'.

Daarnaast bestaat er voor de 'A'-reeks ook nog een specifieke toegang: een lijst in twee delen met daarin per dossiernummer de naam van de persoon (zie inventarisnummer 132-133). Van deze toegang bestaat ook een digitale kopie, doorzoekbaar in de leeszaal van ARA2 na het ondertekenen van een onderzoeksverklaring. Een tweede steekkaartensysteem die de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden liet opmaken, biedt een overzicht van processen 'oorlogsmisdaden' die in België plaatsvonden (F35). Het is, gezien de 37 processen, zeer beperkt in omvang, maar laat toe om de procesdossiers snel terug te vinden. Een derde steekkaartensysteem van de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden tot slot biedt een toegang op de (dodelijke) slachtoffers en op de personen die getuigenissen aflegden in het kader van het 'Breendonk-proces'.

Voor de volledigheid: ook het fichesysteem van de Commissie Oorlogsmisdaden is bewaard gebleven en is vermoedelijk omstreeks 1948 overgemaakt aan het Auditoraat-generaal. Zie nummer: F42/1-5.

Aanwijzingen voor het gebruik

De Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden bestaat op zichzelf, maar is niet los te zien van het grotere geheel waar het deel van uitmaakt: het Auditoraat-generaal. Bijgevolg geldt ook hier de regel dat de dossiers en stukken in het archief van de Centrale Dienst verbonden zijn met reeksen van andere diensten die ressorteerden onder het Auditoraat-generaal. Een geïntegreerde aanpak is dus essentieel. Via een ingenieus steekkaartensysteem vonden de medewerkers van het Auditoraat-generaal snel alle relevante informatie terug over een (rechts-)persoon, gebeurtenis, proces, problematiek, juridische kwestie, enz. die in veel gevallen verspreid zat over meerdere reeksen. Het is die achterliggende gedachte die ook de opbouw en structuur verklaart van het klassement met de meerdere duizenden dossiers 'A', 'C', 'E', 'F', 'G', 'L', 'P' en 'S'. Maar ook de briefwisseling bevat telkens een vermelding van het 'A' nummer en 'E'- of 'C'-nummer wanneer de persoon in kwestie deel uitmaakte van een specifieke organisatie of actief was in een kamp/gevangenis. Naast de onderlinge samenhang binnen het archief van de Centrale Dienst bevatten deze dossiers ook steevast verwijzingen naar reeksen en dossiers van andere archiefvormers (andere diensten binnen het Auditoraat-generaal, de krijgsauditoraten, enz.). Het is daarom van belang om ook altijd de omslag en de stukken zelf van het dossier te bestuderen. Die bevatten steevast verwijzingen naar andere dossiers die gelijkaardige plekken, thematieken, personen of gebeurtenissen behandelen. Verder is het aan te raden om na te gaan of ook het 'verwant materiaal' aanknooppunten kan bevatten.

Verwant materiaalDocumenten met een verwante inhoud

Het merendeel van de documenten met een verwante inhoud is van militairrechtelijke aard en wordt bewaard in ARA2 of in andere depots van het Rijksarchief. Een eerste logische aanvulling op het archief van de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden is het archief van de Commissie Oorlogsmisdaden (blok 2753 AA120, CegeSoma). In afwachting van een meer uitgebreide inventaris is momenteel enkel een (vermoedelijk onvolledige) overdrachtslijst beschikbaar. Een tweede belangrijke aanvulling zijn de dossiers van gevonniste zaken (archieven van de bevoegde krijgsraden en krijgshoven), de dossiers van zonder gevolg geklasseerde en buitenvervolginggestelde zaken (archieven van de krijgsauditoraten) en de dossiers inzake de strafuitvoering (archieven van de krijgsauditoraten en het Auditoraat-generaal).

Voor een mooi voorbeeld van onderzoek op basis van deze bronnen: zie de grondige analyse van het proces Otto Siegburg en het 'uitzonderlijke' vonnis van de Brusselse krijgsraad: WEISERS M-A., La justice belge, les bourreaux allemands et la Shoah, Brussel, 2020, p. 155-261 en WEISERS M-A., "Un chasseur de Juifs au tribunal. Otto Siegburg, la justice belge et le crime contre l'humanité" in: WEYSSOW D. (Red.), Les caves de la Gestapo. Reconnaissance et conservation. Entre histoire et mémoire, Parijs, 2013, p. 25-35.

Voormalig Auditeur-generaal John Gilissen verklaarde meermaals dat heel wat van de aangelegde documentatie uit de reeksen van de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden in dit soort van dossiers terechtkwam. Deze worden vandaag grotendeels in de Rijksarchieven in de Provincies bewaard, met uitzondering van de archieven van het krijgsauditoraat, de krijgsraad en het Militair Gerechtshof Brussel. Die berusten (net als de archieven van het Auditoraat-generaal meer algemeen) vandaag in ARA2. Overigens, de krijgsauditoraten Brussel en Gent openden afzonderlijke notitieregisters voor dossiers inzake 'oorlogsmisdaden' en klasseerden de dossiers van zonder gevolg geklasseerde en buitenvervolginggestelde zaken inzake oorlogsmisdaden afzonderlijk. Om te achterhalen of zo'n dossier bewaard is en waar dat dan kan geconsulteerd worden, wordt er best contact opgenomen met de respectieve Rijksarchieven in de Provincies of met ARA2. Een derde aanvulling zijn de administratieve dossiers met betrekking tot de strafuitvoering. Het zijn de krijgsauditoraten die bevoegd zijn voor het toezicht op de strafuitvoering. Maar ook het Auditoraat-generaal volgt één en ander op en legt zelf afzonderlijke dossiers aan. Dat zijn de zogenaamde 'EX'-dossiers (KA) en 'Administratieve opvolgings- en inlichtingendossiers' (AG). Die bestaan ook voor veroordeelde oorlogsmisdadigers. Opgelet, beide reeksen zijn vermoedelijk geen strafuitvoeringsdossiers strictu senso maar bevatten vaak wel informatie over eventuele gratieprocedures, andere strafverminderingen en soms ook persartikels. Een vierde aanvulling zijn de documentatiedossiers van de Dienst voor Algemene Onderrichtingen (1944-1953) en haar opvolger, de Documentatiedienst (1953-2003). Die zijn vooral van belang voor wie op zoek is naar informatie over aspecten van het beleid en minder naar specifieke gevalstudies. De beide reeksen bevatten heel wat documentatiedossiers inzake verschillende aspecten van de bestraffing van oorlogsmisdadigers. Van die eerste reeks bestaat een omstandige inventaris.

De documentatiedossiers van de Dienst Algemene Onderrichtingen inzake de vervolging van oorlogsmisdaden zijn terug te vinden onder de rubriek G/5 en in het afzonderlijke klassement van 'Documentatiedossiers van substituut René Grévy'. Zie: DESMET G., Inventaris van het archief van het auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Dienst voor Algemene Onderrichtingen. Reeks documentatiedossiers, Verschijnt binnenkort. Voor de DOC-dossiers zijn vooral de dossiers: H300/15, M65/1-10, P208/2-11 en P214/1-6 van belang.

Voor de DOC-dossiers is dat nog niet het geval, maar is er in de leeszaal van ARA2 wel een rudimentaire plaatsingslijst te consulteren. Wie verder wil zoeken naar het beleid, de interpretatie en in het bijzonder benieuwd is naar hoe het Auditoraat-generaal een en ander zag, doet er ook goed aan een blik te werpen op de omzendbrieven van het Auditoraat-generaal. Voor wat betreft de vervolging van oorlogsmisdaden en alles wat daar komt bij kijken, publiceert het Auditoraat-generaal er een twaalftal.

Het gaat om de omzendbrieven: 948 (11/10/1944), 1366 (30/07/1945), 1470 (27/10/1945), 1563 (10/01/1946), 1754 (09/08/1946), 1804 (14/11/1946), 1903 (22/09/1947), 1908 (07/10/1947), 1967 (26/3/1948), 1996 (17/06/1948) en 2046 (23/12/1948).

Zoals al aangegeven was de vervolging van oorlogsmisdadigers een internationale aangelegenheid. Dat impliceert dat er ook in het buitenland archieven terug te vinden zijn die sterk gelijken aan die van de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden. Zo ondernamen ook buurlanden Frankrijk, Nederland en Luxemburg gelijkaardige initiatieven om oorlogsmisdadigers voor het gerecht te brengen en te bestraffen. In Luxemburg en Frankrijk worden deze archieven bewaard in de respectieve nationale archieven.

Voor Frankrijk zijn er bijvoorbeeld de archieven van de 'Services de recherches des crimes de guerre (1944-1949)' bij het ministerie van Justitie. Die worden bewaard in de Archives Nationales (AN). Voor Luxemburg bewaren de Archives nationales du Grand-Duché de Luxembourg (ANGDL) de gerechtelijke dossiers.

Voor wat betreft de Nederlandse casus ontsluit het Nationaal Archief het 'Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging'. Een zesde en laatste aanvulling tot slot zijn rechtsleer en juridische commentaren. De vervolging van oorlogsmisdadigers en het juridische kader dat daarvoor in de steigers werd gezet, wekte in de onmiddellijke naoorlogse jaren de interesse van magistraten, advocaten, rechtsgeleerden en andere commentatoren. Zij lieten het dan ook niet na om hierover te publiceren. Dat gebeurde vaak in juridische bladen als Le Journal des tribunaux, Rechtskundig Weekblad, Revue de Droit Pénal et de Criminologie, La Revue de Droit Militaire et de Droit de la Guerre, e.a.

Bibliografie

AERTS K. e.a. (Reds.), Was opa een nazi? Speuren naar het oorlogsverleden, Tielt, 2017. AERTS K., "Repressie zonder maat of einde?" : de juridische reïntegratie van collaborateurs in de Belgische Staat na de Tweede Wereldoorlog, Gent, 2014. BEIRLAEN A., "De vervolging van oorlogsmisdadigers in België na de Tweede Wereldoorlog", in DE SCHUTTER B., DOCKX S. e.a. (Reds.), De bestraffing van inbreuken tegen het oorlogs- en humanitair recht: enkele kritische terugblikken, Antwerpen, 1980, p. 67-87. CLAPPAERT E. en KOHLRAUSCH M., "Between the Lines: Belgian Diplomatic Politics and the Trial of German War Crimes", Belgisch Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis, XLVIII, 2018, 3, p. 90-114. DEPOORTERE R., La juridiction militaire en Belgique 1796-1998. Compétences et organisation. Production et conservation des archives, Miscellanea Archivistica Studia, 115, Brussel, 1999. DESMET G., ELAUT G. en VAN DE WALLE J., "De ontsluiting van de archieven van het militair gerecht: een eerste balans", in : WOUTERS N. (Red.),75 years of Second World War history in Belgium, Journal of Belgian History, XLIX, 2019, 2-3, p. 136-148. DESMET G. en VAN DE WALLE J., "Archieven van het Militair Gerecht", Contemporanea, 2017, 4. DESMET G., Inventaris van het archief van het auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Dienst voor Algemene Onderrichtingen. Reeks documentatiedossiers, Verschijnt binnenkort. DROSSENS P., MARTENS C. en PICRON D., Archiefgids van het militair gerecht, Brussel, 2015. DROSSENS P., Inventarissen van de archieven van de krijgsraden te Antwerpen (1817-1959), Gent (1816-1938), Hasselt (1944-1948), Leuven (1945-1947), Mechelen (1944-1947), Tongeren (1944-1947) en Turnhout (1944-1947), Brussel, 2010. DROSSENS P., Inventarissen van de archieven van de krijgsauditoraten te Antwerpen 1817-1959, Gent 1814-1946, Hasselt 1944-1948, Leuven 1944-1947, Mechelen 1944-1947, Tongeren 1944-1947 en Turnhout 1944-1947, Brussel, 2010. ELAUT G., Inventaris van het archief van het auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Dossiers met betrekking tot de Amerikaanse, Britse, Franse en Sovjet-Russische bezettingszones in Duitsland, Verschijnt binnenkort. ELAUT G., Inventaris van het archief van het auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Dossiers van het Derde Bureau (Diverse zaken), Verschijnt binnenkort. ELAUT G., Inventaris van het archief van het auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Dossiers met betrekking tot spionage (W-reeks), Verschijnt binnenkort. ELAUT G., Inventaris van het archief van het auditoraat-generaal bij het Militair Gerechtshof. Dossiers met betrekking tot industriële en economische collaboratie (CI-reeks), Verschijnt binnenkort. GILISSEN J., "Etude statistique sur la répression de l'incivisme", Revue de Droit Pénal et de Criminologie, 1951, 5, p. 513-628. HUYSE L. en DHONDT S. (met medewerking van AERTS K. e.a.), Onverwerkt verleden. Collaboratie en repressie in België 1942-1952: een update na dertig jaar, Tielt, 2020. LAGROU P., "Poor Little Belgium? Belgian Trials of German War Criminals, 1944-1951", in ISRAËL L. en MOURALIS G. (Reds.), Dealing with Wars and Dictatorships. Legal Concepts and Categories in Action, Den Haag, 2014, p. 123-143. LAGROU P., " " Poor Little Belgium ? " : Les procès belges de criminels de guerre allemands, 1944-1951 ", in ROUSSEAUX X., CAMPION J. e.a. (Reds.), Justices militaires et guerres mondiales : Europe 1914-1950, Louvain-la-Neuve, 2017, p. 337-361. PLISNIER F., Les juridictions miliaires (Jalons de recherche, 31), Brussel, 2012. SLUSZNY M., "La loi du 20 juin 1947 relative à la competence des juridictions militaires en matière de crimes de guerre", Journal des Tribunaux, 13/07/1947, 62, 3735, p. 413. SPEYER P., "De beteugeling der oorlogsmisdaden in Europa", Rechtskundig Weekblad, 20/06/1948, jg. 11, nr. 39, p. 1234-1235. TALLIER P.A. (Red.), 'In de nasleep van de Tweede Wereldoorlog': tussen vergeten, vergoeden, heropbouw en repressie: beschikbare bronnen en stand van het onderzoek: handelingen van de studiedag van 25/02/2010, Studia 131, Brussel, 2011. VAN DE WALLE J., "Verholen passies? De archieven van het militair gerecht en hun raadplegingsmodaliteiten", META- tijdschrift voor bibliotheek & archief, 2022, 7, p. 10-15. VAN HAECKE L., Repressie en epuratie: de bescherming van de uitwendige veiligheid van de Staat als politiek-juridisch probleem tijdens de Belgische regimecrisis (1932-1948), Doctoraatsscriptie, Universiteit Gent, 2014. WAUTERS A., "La répression des crimes de guerre en Belgique', Revue de Droit Pénal et de Criminologie, 1946-1947, 27, p. 413. WEISERS M-A., La justice belge, les bourreaux allemands et la Shoah, Brussel, 2020. WEISERS M-A., "L'inclassable persécution des Juifs. Quand les autorités belges à Londres préparaient le jugement des crimes de guerre allemands", Bijdragen tot de Eigentijdse Herinne.ring, 2008, 8, p. 99-138. WEISERS M-A., "Un chasseur de Juifs au tribunal. Otto Siegburg, la justice belge et le crime contre l'humanité " in: WEYSSOW D. (Red.), Les caves de la Gestapo. Reconnaissance et conservation. Entre histoire et mémoire, Parijs, 2013, p. 25-35. WOUTERS N., "De Jodenvervolging voor de Belgische rechters, 1944-1951", in VAN DOORSLAER R. e.a. (Red.), Gewillig België. Overheid en Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog, Antwerpen, 2007, p. 801-1028. WOUTERS N., "The Second World War in Belgium : 75 years of history (1944-2019)", in WOUTERS N (Red.), 75 years of Second World War history in Belgium, Journal of Belgian History, 2019, XLIX, 2-3, p. 12-81.

BeschrijvingsbeheerBeschrijvingsbeheer

Zoals hierboven al opgemerkt bevat het archief van de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden tal van persoonsdossiers. In de eerste plaats is er de reeks 'A'-dossiers op naam van Duitse (verdachten) van oorlogsmisdaden. Maar daarnaast zijn ook de 'L' en 'P'-reeks opgebouwd uit persoonsdossiers. Er is voor gekozen om de naam van de betrokken personen niet op te nemen in de beschrijvingen en om deze integraal 'anoniem' te beschrijven en enkel de dossiernummers weer te geven. Opzoekingen op naam zijn echter zeker mogelijk op basis van de voorhanden zijnde toegang in de leeszaal van ARA2. Bij de dossiers van de andere reeksen, onder meer inzake kampen, gevangenissen, allerhande organisaties, enz. zijn de namen wel integraal opgenomen. In onderstaande inventaris is ervoor geopteerd om zo veel als mogelijk de originele opschriften van de dossiers in kwestie exact over te nemen. Enkel wanneer die al te onduidelijk zijn, werden er zaken vertaald of aangepast, zodat de lezer toch steeds een indicatie heeft over de inhoud van de dossiers. Voornamelijk in de 'C'-reeks werd daar toe overgegaan. Zo zal het voor de lezer hopelijk duidelijk zijn welke specifieke kampen, gevangenissen, tuchthuizen of andere plekken in de respectieve dossiers aan bod komen. Wanneer mogelijk is er voor geopteerd om de Duitse terminologie te gebruiken (Konzentrationslager (KZ), Zwangsarbeiterlager (ZA), Arbeitserziehungslager (AEL), enz.). Als die niet te achterhalen viel, werd ervoor geopteerd om de titel van het dossier zoals genoteerd door de Centrale Dienst voor Oorlogsmisdaden, over te nemen. Ter verduidelijking werd in de mate van het mogelijke ook steeds het land vermeld waar het kamp, de gevangenis, enz. gelegen is. Tot slot, de beschrijvings- en ordeningswerkzaamheden gebeurden in het kader van de éénjarige stage van de auteur als archivaris in ARA2 en vonden plaats tussen december 2022 en april 2023. Begin mei 2023 keurden Joachim Derwael (diensthoofd ARA2) en Pierre-Alain Tallier (departementshoofd a.i.) de inventaris goed. Korte tijd later vond de finalisering ervan plaats.

BijlagenLijst van gebruikte afkortingen

Lijst van plaatsnamen

Military courts and tribunals (Auditorate-General and Military Auditorates) I. Algemeen 1 - 11 Minuten van uitgaande brieven. 31 oktober 1944 - 30 september 1950. 1 31 oktober 1944 - 8 juni 1946. 1 pak 545 — I 62 — 1 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

2 11 juni 1946 - 15 februari 1947. 1 pak 545 — I 62 — 2 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

3 18 februari 1947 - 20 juni 1947. 1 pak 545 — I 62 — 3 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

4 21 juni 1947 - 30 september 1947. 1 pak 545 — I 62 — 4 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

5 1 oktober 1947 - 28 november 1947. 1 pak 545 — I 62 — 5 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

6 1 december 1947 - 31 december 1947. 1 pak 545 — I 62 — 6 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

7 5 januari 1948 - 11 maart 1948. 1 pak 545 — I 62 — 7 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

8 12 maart 1948 - 15 juni 1948. 1 pak 545 — I 62 — 8 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

9 19 juni 1948 - 31 januari 1949. 1 pak 545 — I 62 — 9 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

10 1 februari 1949 - 31 december 1949. 1 pak 545 — I 62 — 10 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

11 4 januari 1950 - 30 september 1950. 1 pak 545 — I 62 — 11 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

12 - 16 Thematische briefwisseling. 1946-1948. 12 Betreffende de arrestatie van (vermeende) oorlogsmisdadigers. 1946-1948. 1 omslag

Voormalig klassement: B12.

545 — I 62 — 12 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

13 Betreffende de repatriëring van (vermeende) oorlogsmisdadigers. 1947-1948. 1 omslag

Voormalig klassement: B43.

545 — I 62 — 13 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

14 Betreffende de opsluiting van (vermeende) oorlogsmisdadigers. 1945-1946. 1 omslag

Voormalig klassement: B32.

545 — I 62 — 14 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

15 Betreffende de uitlevering van (vermeende) oorlogsmisdadigers. 1946-1948. 1 pak

Voormalig klassement: B53.

545 — I 62 — 15 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

16 Betreffende het verzamelen van getuigenissen van Belgische ex-gedetineerden over de gevangenissen, concentratie- en werkkampen in Noord-Brabant (Nederland), ter opvolging van een vraag van de Sub-Commissie Opsporing Oorlogsmisdrijven van de gemeentepolitie van 's-Hertogenbosch. Met bijlagen. 1948. 1 pak 545 — I 62 — 16 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

17 Ongeklasseerde briefwisseling afkomstig van de Commissie Oorlogsmisdaden en diverse krijgsauditoraten betreffende het onderzoek naar oorlogsmisdaden. 1945-1948. 1 pak 545 — I 62 — 17 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

18 Vragen van advocaten Michel Bernfeld en Gustave Wayteck inzake rechtsleer, rechtspraak en documentatie over de vervolging van oorlogsmisdaden in België. 1949. 1 omslag

Bevat onder meer kopies van de rapporten van de Commissie voor Oorlogsmisdaden bestemd voor het Franse Openbaar Ministerie in Nürnberg.

545 — I 62 — 18 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

19 Briefwisseling met Staatsveiligheid en Commissie Oorlogsmisdaden over diverse onderwerpen betreffende personeelszaken en administratie. 1946-1949. 1 omslag 545 — I 62 — 19 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

II. Voorbereiding processen A. Jurisprudentie en documentatie inzake de vervolging van oorlogsmisdadigers in Frankrijk, Groot-Hertogdom-Luxemburg en door het Internationaal Militair tribunaal van Nürnberg 20 "Official transcript of the American Military Tribunal in the matter of the United States of America against Wilhelm List, et al, defendants" te Nürnberg, 19 februari 1948 ("The Hostages Case"). 1948. 4 delen 545 — I 62 — 20 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

21 "Urteil und urteilsbegrundung" in de rechtszaak van de Verenigde Staten van Amerika versus Wilhelm List en co. 1948. 2 delen

Betreft twee exemplaren van het vonnis en de motivering van het vonnis.

545 — I 62 — 21 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

22 Officiële Franse vertaling van de samenvatting van de rechtszaak bij het Amerikaanse Militair Tribunaal inzake de Verenigde Staten van Amerika versus Wilhelm List en co. 1948. 1 pak

Betreft twee exemplaren.

545 — I 62 — 22 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

23 "Jugement de Nuremberg."-"Opinion and judgement of the Tribunal" van 8 april 1948 van het Military Tribunal II zetelende te Nürnberg in het process van de Verenigde Staten van Amerika tegen Otto Ohlendorf en co. 1948. 1 omslag 545 — I 62 — 23 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

24 "Exposé de preuves" van het Openbaar Ministerie van het "Tribunal Général van de Gouvernement Militaire de la Zone Française d'Occupation en Allemagne" (GMZFOA), voorgesteld door "Commissaire du Gouvernement adjoint" Paul-Julien Doll en "Commissaire du Gouvernement" Charles Gerthoffer, in het proces tegen de leiding van de firma Röchling, gehouden te Rastatt in januari 1948. 1948. 10 delen 545 — I 62 — 24 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

25 - 31 Stukken betreffende de vervolging van oorlogsmisdaden in Groot-Hertogdom-Luxemburg. 1949-1950. 25 Kopie van het vonnis uitgesproken door het "Gerichtshof für Kriegsverbrechen von Luxemburg" op 22 juni 1950 in het proces tegen Wilhelm Diehl, Adolf Schreder, Karl-August Venter en Hermann Unger. 1950. 1 stuk 545 — I 62 — 25 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

26 Studie over drie processen tegen oorlogsmisdadigers, gehouden voor Luxemburgse rechtbanken. s.d. 2 delen 545 — I 62 — 26 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

27 Kopie van het pleidooi van advocaat dr. Robert Servatius voor de beklaagden Schumacher en Urmes, in het proces van het "Gericht zur Aburteilung von Kriegsverbrechen in Luxemburg versus Siekmeier en cons". (gehouden in september 1949). 1949. 1 stuk 545 — I 62 — 27 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

28 Kopie van het pleidooi van advocaat dr. Robert Servatius voor de beklaagde Josef Ackermann, in het proces van het "Gericht zur Aburteilung von Kriegsverbrechen in Luxemburg versus Ackermann en cons." (gehouden in juni 1950). 1950. 1 stuk 545 — I 62 — 28 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

29 Kopie van vonnis van 23/12/1949 door "Gerichsthof fur Kriegsverbrechen in Luxemburg (...) gegen (...) Siekmeier, Günther, Trossen, Unger, Schumacher, Reckmann en Urmes". 1949. 1 stuk 545 — I 62 — 29 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

30 Kopie van arrest van 01/12/1949 door "La Cour Supérieure de Justice du Grand-Duché de Luxembourg, formée en Cour de Cassation" inzake Bergmann, Bauknecht, Drach en Lütcke. 1949. 1 stuk 545 — I 62 — 30 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

31 Kopie van "Conclusions du Procureur Général d'Etat" in de naar Hof van Cassatie doorverwezen zaak inzake Drach, Bergmann, Lütcke en Bauknecht. 1949. 1 stuk 545 — I 62 — 31 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

32 Rapport van Donnedieu de Vabres (professor aan de rechtenfaculteit van Parijs) over het arrest geveld in de zaak "Rahmel, Hofmann, Harlos" door "La Cour des Crimes de Guerre de Luxembourg" op 25 juni 1949. 1949. 1 stuk 545 — I 62 — 32 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

33 "Journal Officiel du Commandement en chef Français en Allemagne Gouvernement militaire de la zone française d'occupation" - jg. 2, nr. 42 - 18/10/1946. 1946. 1 stuk

Bevat de integrale tekst van het vonnis uitgesproken door het Internationaal militair tribunaal te Nürnberg van 30/09-01/10/1946 in de zaak aangespannen door de Verenigde Staten, Frankrijk, het Verenigd-Koninkrijk en de Sovjet Unie de zaak tegen Goering, Hess, von Ribbentrop en co.

545 — I 62 — 33 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

34 "Recueil judiciaire du Gouvernement Militaire de la Zone Française d'Occupation" bij het "Commandement en Chef Français en Allemagne" (2de, 3de en 4de trimester van 1948). 1948-1949. 1 pak 545 — I 62 — 34 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

35 Exemplaar van "Review of Polish Law - Quarterly" (oktober 1948, Jg. 2 nr. 3). 1948. 1 stuk 545 — I 62 — 35 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

36 Kopies van tenlasteleggingen van de processen van de Amerikaanse staat tegen Duitse oorlogsmisdadigers gevoerd voor de "Military Tribunals". 1947-1948. 1 omslag

Het betreft de zaken nr. 3 (Josef Altstötter et al., het zgn. 'Judges Trial', nr. 4 (Oswald Pohl et al.), nr. 5 (Friedrich Flick et al.) en nr. 6 (Carl Krauch et al., het zgn. IG-Farben Trial).

545 — I 62 — 36 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

37 Rapport over de oorlogsmisdaden van Oostenrijkers tegen Joegoslavië en het Joegoslavische volk, opgesteld door de "Državna Komisija Za Utvrđivanje Zločina Okupatora I Njihovih Pomagača" (de Staatscommissie voor het Vaststellen van Oorlogsmisdaden door de Bezetter en zijn Medeplichtigen van de Volksrepubliek Joegoslavië). 1948. 1 omslag

Het rapport is opgesteld in het Servo-Kroatisch.

545 — I 62 — 37 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

B. Specifieke processen. 38 - 51 Dossiers van substituut auditeur-generaal J. Dofny inzake de voorbereiding van de processen tegen von Falkenhausen, Reeder, Bertram en von Claer en tegen Karl Constantin Canaris. 1949- 1951. 38 Briefwisseling substituut Auditeur-generaal J. Dofny inzake het onderzoek naar von Falkenhausen, Reeder, Canaris, en co. 1948-1951. 1 pak 545 — I 62 — 38 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

39 - 40 Ondervragingen van en getuigenverklaringen inzake Constantin Canaris. 1949-1951. 39 Deel 1 1949-1950. 1 pak 545 — I 62 — 39 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

40 Deel 2 1950-1951. 1 pak 545 — I 62 — 40 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

41 Kopies van stukken uit de dossiers von Falkenhausen, Reeder, Bertram en von Claer. 1949-1950. 1 pak 545 — I 62 — 41 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

42 Rapport over de activiteiten en verantwoordelijkheden van Karl Constantin Canaris tijdens de bezetting. 1951. 2 delen

Bevat twee exemplaren van dit rapport.

545 — I 62 — 42 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

43 - 51 Dossiers inzake de voorbereidingen van de uiteenzettingen der zaak en het requisitorium. 1948. 43 Dossier inzake de kwestie "gijzelaars": algemeenheden en executies voor 14 juli 1944. s.d. 1 omslag 545 — I 62 — 43 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

44 Dossier inzake "Breendonk en de Joden". s.d. 1 omslag 545 — I 62 — 44 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

45 Dossier inzake "Philipp Schmitt en Breendonk". 1944-1949. 1 omslag

Bevat voornamelijk stukken uit het proces in eerste aanleg voor de krijgsraad Antwerpen.

545 — I 62 — 45 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

46 Dossier inzake de executies te Gangelt-Schinveld. s.d. 1 omslag 545 — I 62 — 46 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

47 Dossier inzake de "Sicherheitshaft", "Nacht und Nebel", "Schutzhaft" en "Morgenrotte". s.d. 1 omslag 545 — I 62 — 47 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

48 Dossier inzake de "Verschärfte Vernehmung" 1948. 1 omslag 545 — I 62 — 48 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

49 Dossier inzake de activiteiten, de carrière en het "Curiculum Vitae" van Constantin Canaris. 1948. 1 pak 545 — I 62 — 49 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

50 Dossier inzake de verhouding tussen de Sicherheitspolizei-Sicherheitsdienst (Sipo-SD) en het militaire bezettingsbestuur. s.d. 1 omslag 545 — I 62 — 50 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

51 Dossier inzake "la politique raciale" en de vervolging van de Joden. s.d. 1 omslag 545 — I 62 — 51 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

C. Aanleggen van algemene documentatie 52 Nota getiteld "La Question des crimes de guerre" / "De kwestie van de oorlogsmisdaden". s.d. 1 omslag 545 — I 62 — 52 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

53 Nota getiteld "Sicherheitspolizei de Bruxelles" / "Sicherheitspolizei van Brussel". s.d. 1 omslag 545 — I 62 — 53 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

54 Nota getiteld "La Geheime Feldpolizei 530" / "De Geheime Feldpolizei 530". s.d. 1 omslag 545 — I 62 — 54 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

55 Nota getiteld "Sort reservé aux victimes de la SIPO et GFP." / "Lot voorbehouden aan de slachtoffers van de SIPO en GFP." s.d. 1 omslag 545 — I 62 — 55 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

56 Proces-verbaal van de Sûreté de l'État, opgemaakt als documentatie op vraag van de eerste substituut van het krijgsauditoraat van Namen, waarin een overzicht wordt gegeven van de activiteiten van de Sicherheitspolizei van Dinant. 1946. 2 stukken

Betreft twee exemplaren.

545 — I 62 — 56 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

57 Kopie van het dossier "Belgische Widerstandsbewegung - les bandits masqués" van de Gestapo te Düsseldorf. Met Nederlandse vertaling. [1942-1944]. 1945. 1 omslag 545 — I 62 — 57 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

58 (Kopies van) proces-verbaal van Victor Charles, commissaris van de Staatsveiligheid, met als bijlage documenten van Duitse oorsprong inzake de organisatie van de Sicherheitspolizei in België en Luik [1943-1945]. 1948. 1 omslag 545 — I 62 — 58 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

59 Proces-verbaal van de Politieke Recherche Afdeling Provincie Utrecht in verband met "de activiteit der Sicherheitspolizei tegen de Witte Brigade". 1948. 1 omslag 545 — I 62 — 59 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

60 Kopie van proces-verbaal van Hoofdcommissaris van de Staatsveiligheid Guillaume Jans dd. 26 januari 1948 over de kwestie van gijzelaars. 1948. 1 omslag

Betreft vier exemplaren.

545 — I 62 — 60 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

61 - 82 Briefwisseling met gemeentebesturen betreffende de enquête van het Auditoraat-generaal over de executies van gijzelaars. 1945-1946. 61 Bergen (Mons). 1 omslag 545 — I 62 — 61 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

62 Bouillon. 1 omslag 545 — I 62 — 62 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

63 Dendermonde (Termonde). 1 omslag 545 — I 62 — 63 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

64 Doornik (Tournai). 1 omslag 545 — I 62 — 64 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

65 Gent (Gand). 1 omslag 545 — I 62 — 65 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

66 Maaseik. 545 — I 62 — 66 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

67 Marche-en-Famenne. 1 omslag 545 — I 62 — 67 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

68 Mechelen (Malines). 1 omslag 545 — I 62 — 68 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

69 Namen (Namur). 1 omslag 545 — I 62 — 69 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

70 Neufchâteau. 1 omslag 545 — I 62 — 70 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

71 Nijvel (Nivelles). 1 omslag 545 — I 62 — 71 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

72 Oostende (Ostende). 1 omslag 545 — I 62 — 72 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

73 Philippeville. 1 omslag 545 — I 62 — 73 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

74 Roeselare (Roulers). 1 omslag 545 — I 62 — 74 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

75 Sint-Niklaas (Saint-Nicolas). 1 omslag 545 — I 62 — 75 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

76 Thuin. 1 omslag 545 — I 62 — 76 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

77 Tielt. 1 omslag 545 — I 62 — 77 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

78 Tongeren (Tongres). 1 omslag

Leeg.

545 — I 62 — 78 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

79 Turnhout. 1 omslag 545 — I 62 — 79 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

80 Verviers. 1 omslag 545 — I 62 — 80 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

81 Veurne (Furnes). 1 omslag 545 — I 62 — 81 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

82 Zinnik (Soignies). 1 omslag 545 — I 62 — 82 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

83 Processen-verbaal opgesteld door de gerechtelijke politie van Mechelen betreffende oorlogsmisdaden bestemd voor het Auditoraat-generaal. 1945. 1 pak 545 — I 62 — 83 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

84 Dossiers opgesteld door diverse krijgsauditoraten inzake schade aan goederen door Duitse soldaten van wie de identiteit onbekend is ('I5'). 1944-1945. 1 pak

Betreft zo'n 150 dunne dossiertjes die vaak niet meer dan één proces verbaal bevatten.

545 — I 62 — 84 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

85 Lijsten van Belgische gevangenen in Duitse gevangenissen. 1945. 1 omslag

Betreft Tegel, Bochum, Siegburg en Wittlich.

545 — I 62 — 85 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

86 Kopies van transportlijsten van gevangenen naar het Derde Rijk in 1944. s.d. 1 omslag 545 — I 62 — 86 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

87 Lijsten van kampen, gevangenissen, "kommandos" en andere detentiecentra van het naziregime opgesteld door het ministerie van Wederopbouw. 1945-1947. 1 pak 545 — I 62 — 87 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

88 Lijsten en rapporten over de "Stalags" en "Oflags" waar Belgische militairen gevangen zaten. ca 1943. 1944-1945. 1 omslag 545 — I 62 — 88 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

89 Alfabetische lijsten van individuele dossiers van Belgen opgesloten in de gevangenissen te Siegburg, Wittlich en Diez. 1945. 1 omslag 545 — I 62 — 89 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

90 Alfabetische lijsten van politieke gevangenen bestemd voor het Kommissariaat voor Repatrieering. 1944-1945. 3 stukken 545 — I 62 — 90 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

91 Rapporten van de Belgische vertegenwoordiger bij het 'Tribunal d'Extradition de Hambourg'. 1949. 1 omslag 545 — I 62 — 91 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

92 Briefwisseling ten gevolge van de vragen om inlichtingen door het Auditoraat-generaal gepubliceerd in de pers. 1944. 1 omslag 545 — I 62 — 92 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

93 Proces-verbaal over de slechte behandeling van Belgische krijgsgevangenen door Russische soldaten. 1945. 1 stuk 545 — I 62 — 93 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

94 Krantenknipsels over de uitlevering van collaborateurs. 1945. 2 stuks 545 — I 62 — 94 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

95 Stukken betreffende het vragenformulier dat het 'Commissariat au Rapatriement' voorlegt aan uit Duitsland teruggekeerde politieke gevangenen. 1945. 1 omslag 545 — I 62 — 95 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

96 Dossier inzake de personen die melding maken getuige te zijn geweest van oorlogsmisdaden. 1945. 1 omslag 545 — I 62 — 96 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

97 Processen-verbaal betreffende Duitse getuigen die niet verdacht worden van oorlogsmisdaden. 1945. 1 omslag 545 — I 62 — 97 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

98 Stukken betreffende het optreden van de "Sipo-Section Juive". 1948-1949. 1 omslag 545 — I 62 — 98 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

99 Stukken betreffende medewerkers van het Tuchthuis/de gevangenis van Siegburg, de Sicherheitspolizei en de GFP 530, bestemd voor het klassement van de werking van de dienst. 1946-1948. 1 omslag 545 — I 62 — 99 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

100 Vragenlijsten met betrekking tot meerdere Duitse rechters bij de krijgsraad van het OFK. 672 (Bruxelles). 1944. 1 omslag 545 — I 62 — 100 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

III. Klassement van de werking van de dienst A. Stukken afkomstig van de commissie oorlogsmisdaden. 101 - 103 Requisitoirs met namen van Duitsers verdacht van oorlogsmisdaden bezorgd aan de UNWCC te Londen om op te nemen op de lijst met oorlogsmisdadigers. 1946-1953. 101 Deel 1. 1946-1953. 1 pak 545 — I 62 — 101 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

102 Deel 2. 1946-1949. 1 pak 545 — I 62 — 102 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

103 Deel 3. 1946-1948. 1 pak 545 — I 62 — 103 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

104 Briefwisseling betreffende de processen over de kampen Nordhausen, Dora, Dachau en Buchenwald. 1946-1947. 1 omslag 545 — I 62 — 104 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

105 Dossier inzake concentratiekamp Gusen (Mauthausen). 1945-1947. 1 omslag

Voormalig nummer klassement Commissie Oorlogsmisdaden: 581/96. Vermoedelijk bestemd voor C58/A3804.

545 — I 62 — 105 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

106 Dossier inzake het Kamp van Mauthausen. 1945-1947. 1 omslag

Voormalig nummer klassement Commissie Oorlogsmisdaden: 581/96. Vermoedelijk bestemd voor C58.

545 — I 62 — 106 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

107 Dossier inzake 'massacres de Vinkt'. 1945-1946. 1 omslag

Voormalig nummer klassement Commissie Oorlogsmisdaden: D540. Vermoedelijk bestemd voor A5865.

545 — I 62 — 107 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

108 Dossier inzake de moord op Hennes Lucien, politiecommissaris te Sankt Vith 1945-1948. 1 omslag

Vermoedelijk bestemd voor A4442.

545 — I 62 — 108 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

109 Dossier inzake Marcel Vede (Kamp van Watten). 1945-1947. 1 omslag

Voormalig nummer klassement Commissie Oorlogsmisdaden: 581/606. Vermoedelijk bestemd voor A6083.

545 — I 62 — 109 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

110 Dossier inzake Adolphe Breuer. s.d. 1 omslag

Voormalig nummer klassement Commissie Oorlogsmisdaden: A3/D299. Vermoedelijk bestemd voor A668.

545 — I 62 — 110 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

111 Dossier inzake de gebeurtenissen in Houdréemont op 23 en 24 augustus 1944. 1945-1946. 1 omslag

Voormalig nummer klassement Commissie Oorlogsmisdaden: D470. Vermoedelijk bestemd voor A5936.

545 — I 62 — 111 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

112 Dossier inzake de gebeurtenissen in Mont-Saint-Guibert begin augustus 1944. 1945-1946. 1 omslag

Voormalig nummer klassement Commissie Oorlogsmisdaden: D1180.

545 — I 62 — 112 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

113 Dossier inzake het kamp van Lahde-Weser. 1946-1947. 1 omslag

Voormalig nummer klassement Commissie Oorlogsmisdaden: D1347. Vermoedelijk bestemd voor A6053.

545 — I 62 — 113 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

114 Dossier inzake Asthalter, Willy, het Zonder-Kommando van de Ardennen en de gebeurtenissen in Dohan, Bertrix, Orgec, Chassepierre en Houdréemont in augustus 1944. 1946-1947. 1 omslag

Voormalig nummer klassement Commissie Oorlogsmisdaden: D297. Vermoedelijk bestemd voor A510.

545 — I 62 — 114 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

115 Dossier inzake oorlogsmisdaden gepleegd door te Bertrix, Dohan, Bièvre en Orgéo in augustus 1944. 1945-1946. 1 omslag. 545 — I 62 — 115 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

116 Brief van E.G. aan het ministerie van Defensie omtrent mishandelingen door S. te Mauthausen (kommando Ebensee). 1945. 1 stuk

Vermoedelijk bestemd voor A1135.

545 — I 62 — 116 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

117 Brief betreffende oorlogsmisdaden begaan te Schützenhof-Bremen. 1946. 3 stukken

Voormalig nummer: 581/834. Vermoedelijk bestemd voor C230.

545 — I 62 — 117 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

118 Brief betreffende mishandelingen van een krijgsgevangene te Prenzlau. 1945. 2 stukken

Voormalig nummer: 581/490.

545 — I 62 — 118 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

119 Brief betreffende mishandelingen van een politiek gevangene in de gevangenis van Hannover door de Gestapo. 1946. 1 stuk

Voormalig nummer: 581/442.

545 — I 62 — 119 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

120 Stukken met betrekking tot mishandelingen en brutaliteiten jegens gevangenen in het kamp van de Organisation Todt (O.T.) te Soissons (Frankrijk). 1945. 1 omslag

Voormalig nummer: 581/849. Vermoedelijk bestemd voor A579.

545 — I 62 — 120 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

121 Brief aan de Commissie voor Oorlogmisdaden inzake het concentratiekamp van Bochum-Langendreer. 1945. 1 stuk

Voormalig nummer klassement Commissie Oorlogsmisdaden: D835. Vermoedelijk bestemd voor C91.

545 — I 62 — 121 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

122 Dossier inzake de bezetting van Gerdingen door Duitse SS troepen van februari tot juni 1944. 1945. 1 omslag

Voormalig nummer klassement Commissie Oorlogsmisdaden: D848. Vermoedelijk bestemd voor A5765.

545 — I 62 — 122 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

123 Processen verbaal betreffende de mishandelingen of slechte behandelingen van gevangenen te Esterwegen. 1945-1946. 1 omslag

Vermoedelijk bestemd voor C4.

545 — I 62 — 123 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

124 Processen verbaal betreffende de mishandelingen of slechte behandelingen van gevangenen te Ravensbrück. 1945-1946. 1 omslag

Vermoedelijk bestemd voor C56.

545 — I 62 — 124 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

125 Verklaringen van voormalig politieke gevangenen opgesloten in de gevangenis van Cottbus. 1946. 1 omslag

Vermoedelijk bestemd voor A6193.

545 — I 62 — 125 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

126 - 127 Stukken betreffende de gevangenneming, deportatie en executie van gijzelaars in het door Duitsland bezette België aangelegd door de Commissie Oorlogsmisdaden ter voorbereiding van het gelijknamige rapport. 1944-1948. 126 Deel 1. 1945-1949. 1 pak

Deze bevatten onder meer de resultaten van de enquête die het Auditoraat-generaal organiseerde bij de Belgische gemeenten hieromtrent.

545 — I 62 — 126 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

127 Deel 2. 1945-1948. 1 pak

Deze bevatten onder meer de resultaten van de enquête die het Auditoraat-generaal organiseerde bij de Belgische gemeenten hieromtrent.

545 — I 62 — 127 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

128 Briefwisseling betreffende verdachten van oorlogsmisdaden die in de Duitse bezettingszones opgespoord worden door de Commissie Oorlogsmisdaden. 1945-1948. 1 pak 545 — I 62 — 128 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

129 Kopies van verklaringen van politieke gevangenen die na gevangenschap uit Duitsland teruggekeerd zijn. 1945. 1 omslag 545 — I 62 — 129 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

130 Briefwisseling betreffende de verklikking van J.V. door een Engelse soldaat (L.H). 1947. 1 omslag 545 — I 62 — 130 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

B. Reeks 'A': Duitse verdachten van oorlogsmisdaden. 131 - 132 Numerieke lijst van de A-dossiers. s.d. 131 1-3760. 1 stuk

Handgeschreven toegang op de reeks A-dossiers. De originelen zijn niet meer raadpleegbaar aangezien op basis hiervan een nadere toegang werd gemaakt die beschikbaar is op aanvraag.

545 — I 62 — 131 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

132 3761-6407. 1 stuk

Handgeschreven toegang op de reeks A-dossiers. De originelen zijn niet meer raadpleegbaar aangezien op basis hiervan een nadere toegang werd gemaakt die beschikbaar is op aanvraag.

545 — I 62 — 132 (Algemeen Rijksarchief 2 - Archives générales du Royaume 2 - Dépot Joseph Cuvelier)

Kopie bestaat

133 - 401 Persoonsdossiers inzake (Duitse) verdachten van oorlogsmisdaden ('A'-reeks). 1944-1951. 133 1-25. 1 pak