Correctionele rechtbank van Brussel.
DROSSENS P., Inventaris van het archief van de Rechtbank van Eerste Aanleg te Oudenaarde. Correctionele rechtbank. Diverse overdrachten, Brussel, 2014, p. 7. Zie o.a. de wet van 18 juni 1869 op de gerechtelijke organisatie of de wet van 17 april 1878 houdende de voorafgaande titel van het Wetboek van Strafvordering (meermaals gewijzigd) en de wet van 10 oktober 1967 houdende het Gerechtelijk Wetboek (meermaals gewijzigd).
Het gerechtelijk landschap van het Ancien Régime werd grondig hertekend na de Franse Revolutie. De leidende principes van de Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger (1789) werd achtereenvolgens bestendigd door de grondwetten van 1791, het jaar III (1795 en het jaar VIII (1799). Principes zoals de scheiding der machten, de verkiesbaarheid van rechters, de kosteloosheid van justitie, de openbaarheid van de terechtzittingen en het afschaffen van privileges vormden de ruggengraat van de gerechtelijke hervorming
De annexatie van de Verenigde Departementen bij Frankrijk (oktober 1795) leidde ertoe dat ook in deze contreien de Franse gerechtelijke organisatie werd ingevoerd. De grondwet van het jaar III (6 oktober 1795) verdeelde de Verenigde Departementen in gerechtelijk arrondissementen. Deze arrondissementen vormden de ressorten van de correctionele (politie)rechtbanken (
De wet van 18 maart 1800 hief de correctionele rechtbanken op en verving deze op het niveau van het gerechtelijk arrondissement door een rechtbank van eerste aanleg, die uit twee afdelingen of kamers bestond: een correctionele en een burgerlijke. De gerechtelijke organisatie werd ingrijpend gewijzigd met de inwerkingtreding van het Wetboek van Strafvordering van 27 november 1808 op 1 januari 1810. De wet van 20 april 1810 op de organisatie van de rechtbanken voerde daarbij de functie van onderzoeksrechter in.
De Nederlandse grondwet van 24 augustus 1815 behield de Franse gerechtelijke organisatie in grote lijnen. Het Wetboek van Strafvordering bleef onverminderd van kracht. De Belgische grondwet van 7 februari 1831 verankerde de napoleontische instellingen en voorzag verder in de oprichting van een Hof van Cassatie. De organisatie van de diverse rechtscolleges, hun bevoegdheden en de functies van de magistratuur werden in verschillende wetten geregeld
VELLE K. en DROSSENS P., De rechterlijke macht, in VAN DEN EECKHOUT P. en VANTHEMSCHE G., Bronnen voor de studie van het hedendaagse België 19e - 21e eeuw. Tweede herziene en uitgebreide uitgave, Brussel, 2009, p. 630. Strafwetboek, art. 1. DROSSENS P., De piramidale structuur van het Belgische gerecht, in DRAYE A,., e.a., Rechtspraak achter schuine gevels. Een nieuw huis voor het gerecht in Hasselt, Hasselt, 2012, p. 36.
Voor een goed begrip van het strafproces is het belangrijk om rekening te houden met het onderscheid tussen het onderzoek en de vervolging. Na een opsporingsonderzoek beslist het parket van de procureur des Konings om de strafvervolging verder te zetten of om een zaak zonder gevolg te klasseren (seponering). Wanneer het parket beslist om de strafvordering verder te zetten wordt voor misdaden en de meeste wanbedrijven een onderzoeksrechter aangeduid, die een gerechtelijk vooronderzoek uitvoert. Dit onderzoek is geheim, schriftelijk en niet-tegensprekelijk. Na het afronden van dit onderzoek wordt aan het onderzoeksgerecht - in eerste aanleg de raadkamer, in beroep de kamer van inbeschuldigingstelling - gevraagd om te oordelen of er voldoende schuldlast is om een verdachte door te verwijzen naar een vonnisgerecht. De raadkamer kan de zaak aanhangig maken bij een vonnisgerecht of beslissen tot de buitenvervolgingstelling
Het Belgische strafrecht maakt sinds de
Vanaf 1838 maakte het parlement het mogelijk om bepaalde feiten te correctionaliseren op grond van verzachtende omstandigheden. Initieel betrof dit enkel misdaden die strafbaar waren met opsluiting. Gaandeweg werden meer misdaden gecorrectionaliseerd, en vandaag is dit het geval voor de meeste misdaden.
Op dit ogenblik is de correctionele rechtbank bevoegd voor wanbedrijven (strafbaar met een vrijheidsstraf van 8 dagen tot 5 jaar en/of een geldboete van minimaal 26 euro of een werkstraf van 46 tot 300 uur), voor gecorrectionaliseerde misdaden en voor het hoger beroep tegen vonnissen van de politierechtbank
Federale Overheidsdienst Justitie, Begripsomschrijving, p. 6. Federale Overheidsdienst Justitie, Begripsomschrijving, p. 17.
Indien het parket van de procureur des Konings van oordeel is dat verdere onderzoekshandelingen vereist zijn, wordt de zaak toegewezen aan een onderzoeksrechter. Dit verdere onderzoek is verplicht bij de zwaarste misdrijven. De onderzoeksrechter heeft de vrijheid om zijn onderzoeksmethodes te bepalen en kan in samenwerking met de ordediensten alle elementen ten voordele en ten nadele van de verdachte opzoeken. Nadat dit onderzoek
De raadkamer kan overgaan tot een
Indien de raadkamer oordeelt dat er voldoende elementen aanwezig zijn in een dossier voor vervolging, dan verwijst de raadkamer de zaak door naar het bevoegde
de politierechtbank voor overtredingen of bepaalde wanbedrijven;
de correctionele rechtbank bij wanbedrijven of gecorrectionaliseerde misdaden;
de procureur-generaal bij het hof van beroep bij feiten met criminele straffen waarbij correctionalisering onmogelijk of inopportuun is.
De raadkamer kan op basis van de wet tot bescherming van de maatschappij (1930) tot een
Verdere beslist de raadkamer over een mogelijke
Pandectes belges. Brussel, 1923, p. 93. Recueil des circulaires, instructions et autres actes émanés du ministère de la justice ou relatifs à ce département. Troisième série (1919-1921), Brussel, 1923, p. 264. Recueil (1926), Brussel, 1931, p. 428.
De rechtbank van eerste aanleg van Brussel bestaat uit burgerlijke kamers (burgerlijke rechtbank), correctionele kamers (correctionele rechtbank), raadkamers en kamers belast met het beoordelen van zowel burgerlijke als strafrechtelijke zaken waarin minderjarigen betrokken zijn (vanaf 1912 de kinderrechtbank, vanaf 1966 de jeugdrechtbank).
Tot 1834 bestond de rechtbank van eerste aanleg van Brussel uit twee kamers, een burgerlijke en een correctionele. Deze twee permanente kamers werden indien de werklast dit vereiste aangevuld met een derde. De wetten van 17 augustus 1834 en van 27 september 1835 richtten permanent een derde kamer in, die belast werd met het afhandelen van correctionele zaken en het behandelen van de beroepen van de politierechtbank van Brussel. Doorheen de negentiende eeuw werd het aantal kamers en rechters stelstelmatig opgetrokken, dit in lijn met de toename van het aantal te behandelen zaken. In 1866 volgde een vierde kamer, in 1872 een vijfde en in 1879 een zesde en een zevende. Na de Eerste Wereldoorlog werd het aantal kamers gevoelig opgetrokken. Vanaf 1920 bestaat de rechtbank van eerste aanleg van Brussel uit 18 kamers. De dertiende tot de zestiende kamer behandelden correctionele zaken en beroepen van politierechtbanken. De zeventiende en achttiende kamers fungeerden als raadkamer.
Tot 1919 zetelden in iedere correctionele kamer drie rechters. Uitzonderingen konden worden gemaakt indien een verdachte op heterdaad betrapt werd of zich reeds in voorarrest bevond. Ook als een verdachte al eerder een effectieve correctionele straf had gekregen kon een alleenzittende rechter de zaak behandelen. Wanneer de correctionele rechtbank zetelt in beroepen van de politierechtbank diende deze steeds uit drie rechters te bestaan
In Brussel zetelden vanaf 1920 drie rechters in de dertiende en de vijftiende kamer. De veertiende, de zestiende, de zeventiende en de achttiende kamers werden voorgezeten door één magistraat.
De correctionele rechtbank van Brussel is bevoegd voor feiten gepleegd in het gerechtelijk arrondissement Brussel dat uit de volgende steden en gemeenten bestaat: Brussel (en de 19 gemeenten), Affligem, Asse, Beersel, Bever, Dilbeek, Drogenbos, Galmaarden, Gooik, Grimbergen, Halle, Herne, Hoeilaart, Kampenhout, Kappele-op-den-Bos, Kraainem, Lennik, Liedekerke, Linkebeek, Londerzeel, Machelen, Meise, Merchtem, Opwijk, Overijse, Pepingen, Roosdaal, Sint-Genesius-Rode, Sint-Pieters-Leeuw, Steenokkerzeel, Ternat, Vilvoorde, Wemmel, Wezembeek-Oppem, Zaventem en Zemst.
Gerechtelijke Wetboek, art. 259sexies http://www.ejustice.just.fgov.be/cgi_loi/change_lg.pl?language=nl&la=N&cn=1967101002&table_name=wet
De onderzoeksrechter wordt bij Koninklijk Besluit benoemd onder de magistraten van de rechtbank van eerste aanleg die tenminste drie jaar het ambt van parketmagistraat of van rechter in de rechtbank van eerste aanleg hebben bekleed. De onderzoeksrechters worden benoemd voor een tijdsspanne van één jaar, waarna hun mandaat mits een positieve evaluatie eerst met 2 jaar kan verlengd worden en vervolgens telkens met 5 jaar
De raadkamer vormt een integraal onderdeel van de rechtbank van eerste aanleg. Oorspronkelijk zetelden in de raadkamer drie rechters, waaronder de onderzoeksrechter. Met de wet van 25 oktober 1919 werd de bezetting van de raadkamer herleid tot één rechter, aan dewelke de onderzoeksrechter schriftelijk verslag uitbrengt. De raadkamer zetelt achter gesloten deuren.
Voor de overdracht naar het Rijksarchief werden alle archiefbescheiden die in deze inventaris zijn opgenomen bewaard op de correctionele griffie en in de diverse archiefruimtes van het Brusselse justitiepaleis. De verantwoordelijkheid voor de zorg voor het archief ligt bij de hoofdgriffier.
Het archief dat in deze inventaris beschreven wordt werd in 2001 neergelegd.
Het archief van een correctionele rechtbank bestaat uit een aantal grote reeksen. De
processen-verbaal die zijn opgesteld door de ordediensten;
processen-verbaal van getuigenissen van de beklaagde of van andere betrokkenen;
deskundigenverslagen;
foto's van een plaats delict;
requisitoir van het openbaar ministerie;
minuut van het vonnis.
Voor de correctionele rechtbank van Brussel stellen we vast dat de
De
Taal en schrift van de documenten
De stukken zijn in het Frans of Nederlands opgesteld.
De rechtsplegingsdossiers en de dossiers van buitenvervolgingstellingen werden in het verleden in principe op de volgende wijze geselecteerd: voor de jaren eindigend op 0 de maand januari, de jaren eindigend op 1 de maand februari, enz. In de praktijk zien we dat voor de periode 1966-1970 de dossiers van de volgende maanden bewaard zijn gebleven:
;
1966; juni; juni - september
1967; augustus - september; augustus - oktober
1968; oktober; oktober - november
1969; november; oktober - november
1970; december; december
Doorgaans zijn ook een aantal "interessante" of omvangrijkere dossiers bewaard die buiten deze periodes vallen.
Dit archief is niet afgesloten. Er mag een continue aangroei verwacht worden.
Het archiefschema dat werd gebruikt is gebaseerd op de functionele indeling van het archief van de correctionele rechtbank zoals dit beschreven werd door de
De dossiers van gevonniste zaken zijn chronologisch geordend. De dossiers van buitenvervolginstellingen zijn numeriek geordend.
KB 28 december 1950, art. 125, BS 30 december 1950.
Voor de raadpleging van het archief van de correctionele rechtbank van Brussel gelden de volgende modaliteiten:
documenten ouder dan 100 jaar zijn vrij raadpleegbaar
voor documenten jonger dan 100 jaar is de schriftelijke en voorafgaande toestemming van de procureur-generaal bij het hof van beroep van Brussel nodig
Mits de schriftelijke toestemming van de procureur-generaal bij het hof van beroep van Brussel is het mogelijk om reproducties te maken, behoudens de tarieven die gelden binnen het Rijksarchief.
Voor de dossiers van gevonniste zaken en buitenvervolgingstellingen (1966-1970) bestaat een nadere toegang op naam in de vorm van een overdrachtslijst. Deze is niet raadpleegbaar voor de lezers.
DROSSENS P., De archieven van Justitie in het Rijksarchief. Deel 1: Hoven en rechtbanken, interne opleiding 22 april 2013.
Om optimaal gebruik te kunnen maken van de archieven van de correctionele rechtbank van Brussel is het belangrijk om enig inzicht te verwerven in de strafprocedure. Wanneer een proces-verbaal door de ordediensten wordt opgesteld wordt dit doorgespeeld aan het parket van de procureur des Konings, waar wordt nagegaan of verder onderzoek opportuun is. Indien men van oordeel is dat verdere onderzoekshandelingen vereist zijn, wordt de zaak toegewezen aan een onderzoeksrechter. Nadat deze zijn onderzoek
Hier beslist een alleenzittende rechter achter gesloten deuren over de verschillende opties. De raadkamer kan op basis van de wet tot bescherming van de maatschappij tot een internering overgaan. Bij gebrek aan aanwijzingen of bij een onvoldoende sterke bewijslast kan een verdachte buitenvervolging worden gesteld. Indien de rechter oordeelt dat er voldoende elementen zijn die wijzen op schuld, wordt de zaak doorverwezen naar een vonnisgerecht, waar beslist wordt over een eventuele vrijspraak, veroordeling of internering.
Dit hele proces weerspiegelt zich ook in de archiefvorming.
Indien het statuut van de zaak bekend is (gevonniste zaak of buitenvervolgingstelling), dan kunt u gebruik maken van de nadere toegangen van de rechtbank en van de raadkamer (rollen of indexen), die in deze inventaris worden beschreven. Beschikt u niet over deze informatie, dan is het mogelijk om via de archieven van het parket alsnog een zoektocht op touw te zetten.
De notitieregisters vormen een nuttige toegang op de dossiers van zonder gevolg geklasseerde zaken. Verder bevatten de notitieregisters ook de datum van een eventuele buitenvervolgingstelling of een ontslag van onderzoek voor de raadkamer en de datum van een eventueel vonnis. In die zin vormen de notitieregisters niet alleen een toegang op de dossiers van zonder gevolg geklasseerde zaken, maar ontsluiten ze ook de dossiers van de raadkamer en van de kamer van inbeschuldigingstellingen, van de correctionele rechtbank en van het hof van beroep én van het hof van assisen. Naast de notitieregisters zijn door het parket ook alfabetische klappers aangelegd op naam van de aanklager en van de verdachte ("plaignants et prévenus"). De meeste klappers bevatten achterin tevens nog een opdeling naar type misdrijf.
Indien er weinig informatie beschikbaar is kan het nuttig en zelfs noodzakelijk zijn om via het parketarchief de nodige gegevens te verzamelen om het archief van de correctionele rechtbank te doorzoeken.
DEPOORTERE R. en MARGINET A., Inventaire des archives du tribunal de première instance de Bruxelles. Tribunal correctionnel, 1795/6-1918, Brussel, 1998. MARTENS C., Inventaris van het archief van de correctionele rechtbank van Brussel. 1858-1965 (vnl. 1893-1965), Brussel, ter perse. MARTENS C., Inventaris van het archief van de correctionele rechtbank van Brussel (1971-1975). Neerlegging 2005, Brussel, ter perse. MARTENS C., Inventaris van het archief van het parket van de procureur des Konings (1918-1985, vnl. 1944-1985), Brussel, ter perse.
In de eerste plaats verwijzen we naar meerdere neerleggingen van archief van de correctionele rechtbank van Brussel:
Algemene rol, repertoria, diverse registers en minuten van de vonnissen (1795/6-1918)
Rechtsplegingsdossiers 1893-1965;
Overdracht 2005: rechtsplegingsdossiers (1971-1975);
Overdracht 2014-2015: vonnisboeken (1941-1963) en rechtsplegingsdossiers (1976-1983).
Naast de archieven van de correctionele rechtbank kan er ook verwezen worden naar de archieven van het parket van de procureur des Konings van Brussel (1918-1985)
DEPOORTERE R. en MARGINET A.,
DROSSENS P.,
DROSSENS P
MARTENS C.,
VELLE K. en DROSSENS P.,
De dossiers werden in een overdrachtslijst beschreven door de medewerkers van de correctionele griffie bij de rechtbank van eerste aanleg van Brussel. De inventaris werd op basis van deze lijst gecreëerd door Christophe Martens.
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a9/Brussel-Halle-Vilvoorde.svg
Enkel de vonnissen waarbij de burgerlijke partijen schadevergoedingen hebben gekregen worden hierin hernomen.
Enkel de vonnissen waarbij de burgerlijke partijen schadevergoedingen hebben gekregen worden hierin hernomen.
Enkel de vonnissen waarbij de burgerlijke partijen schadevergoedingen hebben gekregen worden hierin hernomen.
Enkel de vonnissen waarbij de burgerlijke partijen schadevergoedingen hebben gekregen worden hierin hernomen.
Enkel de vonnissen waarbij de burgerlijke partijen schadevergoedingen hebben gekregen worden hierin hernomen.
Enkel de vonnissen waarbij de burgerlijke partijen schadevergoedingen hebben gekregen worden hierin hernomen.
Enkel de vonnissen waarbij de burgerlijke partijen schadevergoedingen hebben gekregen worden hierin hernomen.
Enkel de vonnissen waarbij de burgerlijke partijen schadevergoedingen hebben gekregen worden hierin hernomen.
Enkel de vonnissen waarbij de burgerlijke partijen schadevergoedingen hebben gekregen worden hierin hernomen.
Enkel de vonnissen waarbij de burgerlijke partijen schadevergoedingen hebben gekregen worden hierin hernomen.