BE-A0510_723924_807182Inventaire des archives du Ministère de la Défense. Office central de la Matricule. Registres matriculaires des officiers|nl:Inventaris van het archief van het Ministerie van Landsverdediging. Centrale Dienst van het Stamboek. Stamboekregisters van de officieren|Rijksarchief in Belgïe/Archives Générales de BelgiqueF 195120232025FrenchBased on ISAD(G) ISAD(G): General International Standard Archival Description, Second Edition2025-12-31automatic generationMinistère de la Défense. Office central de la Matricule. Registres matriculaires des officiers \ Ministerie van Landsverdediging. Centrale Dienst van het Stamboek. Stamboekregisters van de officieren1900 - 1990BE-A0510_BLOC_723924Algemeen Rijksarchief / Archives générales du Royaume16710Histoire du producteur et des archives / Geschiedenis van archiefvormer en archiefProducteur d'archives / ArchiefvormerNom / Naam

Ministère de la Défense. Office central de la Matricule. Registres matriculaires des officiers Ministerie van Landsverdediging. Centrale Dienst van het Stamboek. Stamboekregisters van de officieren

Historique / Geschiedenis

Longtemps confiée à des services rattachés à l'Etat-major de l'armée, la gestion des dossiers de carrière des militaires belges passa à un Office central de la Matricule (OCM) après la Deuxième Guerre mondiale. Basé dans différents bâtiments militaires bruxellois, il s'installa au Quartier Reine Elisabeth d'Evere dans les années 1970. Au même moment, faute de place, une première partie des dossiers gérés par l'OCM se trouvait déjà à Kontich. A la fin des années 1970, l'OCM assurait la gestion de plus de 6.000.000 de dossiers. Son premier bureau gérait les dossiers des militaires de carrière actifs. Les données administratives concernant les miliciens étaient administrées par son deuxième bureau tandis que les dossiers des militaires en retraite occupaient le personnel du troisième bureau. A une époque où l'armée belge comptait plusieurs dizaines de milliers de membres, la maîtrise de cette immense masse de papier représentait une charge importante pour l'OCM. En plus de l'immatriculation de l'ensemble des militaires belges, il lui revenait la tâche de délivrer les cartes de réduction des transports publics, expédier les brevets de distinction honorifique, répondre aux questions des services publics quant aux périodes passées sous les drapeaux,... Le troisième bureau, celui qui nous intéresse le plus ici, avait pour mission des gérer les dossiers des militaires ayant quitté l'armée. Une de ses principales tâches était la rédaction d'extraits de la matricule contenant un résumé de la carrière des militaires. Enfin, la détermination des pensions accordées aux prisonniers de guerre ou l'administration d'un certain nombre d'avantages accordés dans le cadre de statuts liés à la résistance armée, aux prisonniers de guerre, aux invalides de guerre ou anciens combattants nécessitaient la gestion d'une masse d'archives qui s'étalait sur plusieurs kilomètres de rayonnages. Début des années 2000, l'Office changea d'appellation pour devenir la Sous-section Notariat (HRA-E/N/Arch) de la DG Human Resources de la Défense, dont les archives étaient installées dans le Bloc 6 C du Quartier Reine Elisabeth, à Evere. Lange tijd waren diensten binnen de Generale Staf van het leger belast met het beheer van de loopbaandossiers van de Belgische beroepsmilitairen, tot deze taak na de Tweede Wereldoorlog werd toevertrouwd aan Centrale Dienst van het Stamboek (CDS). Deze dienst was aanvankelijk in verschillende militaire gebouwen in Brussel gevestigd, maar belandde in de jaren 1970 in het Kwartier Koningin Elisabeth te Evere. Tegelijkertijd werd een eerste deel van de dossiers beheerd door de CDS wegens plaatsgebrek overgeheveld naar Kontich. Eind jaren 1970 nam de CDS het beheer van meer dan 6.000.000 dossiers voor zijn rekening. Zijn eerste bureau deed de opvolging van de dossiers van actieve beroepsmilitairen. De administratieve gegevens met betrekking tot miliciens waren bestemd voor een tweede bureau, terwijl een derde bureau zich bezighield met de dossiers inzake gepensioneerde militairen. In tijden waarin het Belgisch leger vele tienduizenden personeelsleden telde, vormde het beheer van deze immense papiermassa een belangrijke werklast voor de CDS. Naast de registratie van alle Belgische militairen moest de dienst ook instaan voor de afgifte van abonnementen voor het openbaar vervoer, de verzending van certificaten van ereonderscheiding, antwoorden op vragen van overheidsdiensten met betrekking tot de dienstplicht van personen,... Het derde bureau, dat ons hier in het meest interesseert, beheerde de dossiers inzake militairen die het leger hadden verlaten. Een van de belangrijkste taken was het opstellen van stamboekuittreksels met een loopbaanoverzicht van de voormalige militairen. Daarnaast dienden ettelijke kilometers archieven te worden beheerd voor de berekening van pensioenen van oud-krijgsgevangenen of de toekenning van bepaalde voordelen verbonden aan het statuut van gewapend weerstander, krijgsgevangene, oorlogsinvalide of oud-strijder. Begin jaren 2000 wijzigde de naam van de dienst in de Onderafdeling Notariaat (HRA-E/N/Arch) van de DG Human Resources binnen Defensie, waarvan het archief was ondergebracht in Blok 6 C van het Kwartier Koningin Elisabeth te Evere.

Archives / Archief

En 2022, le déménagement prochain des locaux occupés par les archives de la DG Human Resources de la Défense, situées à Evere (Bloc 6 C), la fin de la dérogation de l’obligation de versement dont bénéficiait l’armée et l’écoulement des durées d’utilité administrative permirent le transfert aux Archives générales du Royaume des registres matriculaires (officiers) les plus anciens qui reposaient encore à Evere. De verhuis uit de lokalen ingenomen door de DG Human Resources van Defensie te Evere (Blok 6 C), het einde van de uitzonderingsregel op de archiefoverbrengingsplicht waarvan het leger genoot en het verstrijken van de administratieve bewaartermijn zetten in 2022 het licht op groen voor de overbrenging van de oudste stamboekregisters (officieren) uit Evere naar het Algemeen Rijksarchief.

Contenu et structure / Inhoud en structuurContenu / Inhoud

Les registres matriculaires d’officiers renferment, sur 2 ou 3 pages, toutes les données administratives relatives à leur carrière au sein de l’armée (promotions, punitions, affectations, octrois de décorations,…). De stamboekregisters inzake officieren bevatten op 2 of 3 pagina’s alle administratieve gegevens met betrekking tot de militaire carrière van de betrokkenen (bevorderingen, sancties, aanstellingen, toekenning van eretekens,…).

Sélections et éliminations / Selecties en vernietigingen

Les registres matriculaires d’officiers n’ont fait l’objet d’aucune élimination. Les lacunes constatées sont antérieures au versement de cette série. Geen enkele selectie werd uitgevoerd op de stamboekregisters inzake officieren. Alle vastgestelde lacunes in de dossierreeks dateren dus van voor de overbrenging.

Mode de classement / Ordening

Les registres sont classés dans l’ordre du numéro de matricule attribué aux officiers au fur et à mesure de leur entrée dans le corps des officiers de l’armée belge. De registers zijn gerangschikt op stamboeknummer, toegekend aan elke officier bij diens intrede in het officierenkorps van het Belgisch leger.

Consultation et utilisation / Raadpleging en gebruik Conditions d'accès / Voorwaarden voor de raadpleging

Les archives de plus de 30 ans versées aux Archives générales du Royaume sont en principe librement consultables en vertu de l'article 3 de la loi sur les archives du 24 juin 1955 (modifiée par la loi du 6 mai 2009). Toutefois, la consultation des registres matriculaires concernant des personnes nées il y a moins de 100 ans est soumise à autorisation, en application de la loi-cadre du 30 juillet 2018 relative à la protection des personnes physiques à l'égard des traitements de données à caractère personnel. Cette loi met en œuvre sur le territoire belge le RGPD ou Règlement général sur la protection des données (Règlement UE 2016/679 du Parlement européen et du Conseil du 27 avril 2016). Pour ces archives de moins de 100 ans, l’accès ne sera accordé que si les intéressés ont donné leur accord préalable à la consultation des documents qui les concernent ou si ceux-ci sont décédés, ou enfin si la recherche est menée à des fins scientifiques. Une dérogation peut alors éventuellement être obtenue. Elle doit être introduite, sous la forme d'une déclaration de recherche, mentionnant clairement les cotes des documents visés et sera évaluée, au cas par cas, par l'Archiviste général du Royaume ou son délégué. Archieven ouder dan 30 jaar overgebracht naar het Algemeen Rijksarchief zijn in principe vrij raadpleegbaar krachtens artikel 3 van de archiefwet van 24 juni 1955 (gewijzigd bij wet van 6 mei 2009). De raadpleging van de stamboekregisters van officieren die minder dan 100 jaar geleden zijn geboren is evenwel onderworpen aan een voorafgaande toestemming op grond van de kaderwet van 30 juli 2018 betreffende de bescherming van natuurlijke personen met betrekking tot de verwerking van persoonsgegevens. Deze wet geeft voor wat België betreft uitvoering aan de GDPR of de Algemene Verordening Gegevensbescherming (Verordening EU 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016). De toegang tot archieven van minder dan 100 jaar oud kan slechts worden verleend indien de betrokkenen hun voorafgaande toestemming geven, indien hun overlijden kan worden aangetoond of wanneer het tenslotte gaat om een onderzoek met wetenschappelijke doeleinden. In dat laatste geval kan een afwijking worden bekomen in de vorm van een onderzoeksverklaring waarin de nummers van de te raadplegen documenten duidelijk worden opgesomd en ter evaluatie voorgelegd aan de Algemeen Rijksarchivaris of diens gemachtigde.

Conditions de reproduction / Voorwaarden voor de reproductie

Pour la reproduction des documents, les règles en vigueur aux Archives générales du Royaume sont d'application. Voor de reproductie van archiefstukken gelden de voorwaarden en tarieven van toepassing in het Algemeen Rijksarchief.

Instruments de recherche / Toegangen

Les numéros matriculaire des officiers sont repris dans les fichiers numérisés de l’Office de la Matricule, disponibles en ligne dans les salles de lecture des Archives de l’Etat [Inv. D9]. Leur fiche est marquée d’un O, comme « Officier ». De stamboeknummers van de officieren worden hernomen in de gedigitaliseerde steekkaarten van de Dienst van het Stamboek, online raadpleegbaar in de leeszalen van het Rijksarchief [Inv. D9]. Op de steekkaarten staat een gestempelde letter als aanduiding voor “Officier”.

Sources complémentaires / Verwant materiaalDocuments apparentés / Documenten met een verwante inhoud

Aux Archives générales du Royaume sont aussi conservés les registres matriculaires des officiers de la Force aérienne (n° matricule 14563-51184), des officiers auxiliaires (n° matricule 1008-12645) et des aumôniers (n° matricule 1-1750). En outre, les Archives générales du Royaume conservent plusieurs séries de dossiers matriculaires des officiers de l’armée belge : dossiers d’officiers (nés avant et après 1900), des officiers de la Force navale (FN), des officiers auxiliaires (nés avant et après 1900) et des aumôniers. A noter que les officiers disposent aussi de « dossiers personnels » distincts des dossiers matriculaires, conservés, aux aussi, aux Archives générales du Royaume. Les dossiers des gendarmes (qu’ils soient officiers ou pas) reposent aussi aux AGR. Au Centre de Documentation du Musée royal de l’Armée (War Heritage Institute) sont conservés les dossiers de tous les officiers nés avant 1890-1900 (antérieurs au dossier matriculaires n° 15574) et les 16 premiers registres matriculaires officiers (antérieurs au n° 15.003). Le Musée abrite aussi les dossiers des sous-officiers et soldats nés entre 1845 et 1888. Aux Archives générales du Royaume 2 (AGR2 – Dépôt Joseph Cuvelier) sont conservés les dossiers des sous-officiers et soldats nés après 1888-1890. In het Algemeen Rijksarchief worden ook de stamboekregisters van de officieren van de Luchmacht (stamboeknummers 14563-51184), de hulpofficieren (stamboeknummers 1008-12645) et de aalmoezeniers (stamboeknummers 1-1750) bewaard. Bovendien bewaart het Algemeen Rijksarchief verschillende dossierreeksen met betrekking tot de officieren in het Belgisch leger, met name militaire dossiers inzake officieren geboren voor en na 1900, officieren van de Zeemacht (ZM), hulpofficiers geboren voor en na 1900 en aalmoezeniers. Vergeet niet dat de officieren tevens het voorwerp uitmaken van “personeelsdossiers”, een aparte reeks naast de stamboekdossiers, die eveneens op het Algemeen Rijksarchief wordt bewaard. Tenslotte berusten ook de dossiers van voormalige rijkswachters (al dan niet oud-officieren) bij het Algemeen Rijksarchief. Het Documentatiecentrum van het Koninklijk Legermuseum (War Heritage Institute) bewaart de dossiers van alle officieren geboren voor 1890-1900 (d.i. met een stamboeknummer lager dan 15.574) en de 16 oudste stamboekregisters (nummers onder 15.003). Bij het Museum berusten ook dossiers inzake onderofficieren en soldaten geboren tussen 1845 en 1888. Op het Algemeen Rijksarchief 2 (ARA2 – Depot Cuvelier) worden de dossiers bewaard van de onderofficieren en soldaten geboren na 1888-1890.

Contrôle de la description / BeschrijvingsbeheerContrôle de la description / Beschrijvingsbeheer

Cette description sommaire du fonds a été rédigée par Michaël Amara et traduite par Filip Strubbe en 2023. Deze beknopte bestandsbeschrijving werd in 2023 verzorgd door Michaël Amara en vertaald door Filip Strubbe.

Defence Archives du Ministère de la Défense. Office central de la Matricule. Registres matriculaires des officiers / Archief van het Ministerie van Landsverdediging. Centrale Dienst van het Stamboek. Stamboekregisters van de officieren 17 - 165 Registres matriculaires des officiers / Stamboekregisters van de officieren. [1900-1990]. 17 15003-15252. 1 volume