Name: RK Aalst 2024
Period: 1900-2000
Inventoried scope: 85,83 linear meters
Archive repository: State archives in Ghent
Heading : Commercial and Corporate Courts
Authors: Drossens, Paul
Year of publication: 2026
Code of the inventory: R71
Rechtbank van koophandel Aalst (1858-1970)
Rechtbank van koophandel Dendermonde, afdeling Aalst (1970-2002)
Rechtsvoorganger:
Rechtbank van eerste aanleg Dendermonde (1800-1809)
Rechtbank van koophandel Sint-Niklaas (1809-1858)
Rechtsopvolger:
Rechtbank van koophandel Dendermonde (2003-2014)
Rechtbank van koophandel Gent, afdeling Dendermonde (2014-2018)
Ondernemingsrechtbank Gent, afdeling Dendermonde (2018-heden)
De rechtbank van koophandel is een instelling die dateert uit de Franse tijd. De wet van 16-24 augustus 1790 voorzag in de oprichting van rechtbanken van koophandel die kennis moesten nemen van alle koophandelszaken. In elke stad waar het departementsbestuur het nodig achtte, diende een zetel te worden ingericht. Na bijna drie jaar Frans bewind werden in de negen Verenigde Departementen bij wet van 3 vendémiaire VII (24 september 1798) en het besluit van 12 vendémiaire VII (3 oktober 1798) tien rechtbanken van koophandel geïnstalleerd.
In het Scheldedepartement, de huidige provincie Oost-Vlaanderen, kreeg alleen Gent een aparte koophandelskamer, waarvan het rechtsgebied overeenstemde met dat van de correctionele rechtbank. De departementale burgerlijke rechtbank te Gent was bevoegd voor de handelsgedingen in het Scheldedepartement die niet onder de bevoegdheid van de Gentse rechtbank van koophandel ressorteerden. Onder het Consulaat werd met de grondwet van 22 frimaire jaar VIII (13 december 1799) een nieuwe gerechtelijke organisatie ingevoerd. De departementale burgerlijke rechtbanken en de correctionele rechtbanken werden in 1800 afgeschaft. Zij werden in elk gerechtelijk arrondissement vervangen door een rechtbank van eerste aanleg. De bevoegdheid van de rechtbank van koophandel te Gent beperkte zich tot het gerechtelijk arrondissement Gent. De rechtbank van eerste aanleg te Dendermonde was bevoegd voor handelsgeschillen in het gerechtelijk arrondissement Dendermonde. Het Keizerlijk Decreet van 6 oktober 1809 maakte hieraan een einde met de oprichting van een rechtbank van koophandel te Sint-Niklaas, die bevoegd werd voor het gerechtelijk arrondissement Dendermonde. De hegemonie van Sint-Niklaas duurde tot 1858. Bij wet van 26 juni 1858 werd nu ook te Aalst een rechtbank van koophandel opgericht, bevoegd voor de gerechtelijke kantons Aalst, Geraardsbergen, Herzele, Ninove en Zottegem. In de kantons Dendermonde, Hamme, Wetteren en Zele kreeg de rechtbank van eerste aanleg te Dendermonde de bevoegdheid in handelszaken. Het rechtsgebied van de rechtbank van koophandel te Sint-Niklaas werd beperkt tot de kantons Sint-Niklaas, Sint-Gillis-Waas, Beveren, Lokeren en Temse.
Sinds de inwerkingtreding van het Gerechtelijk Wetboek, op 1 november 1970, werd in elk gerechtelijk arrondissement één rechtbank van koophandel opgericht. Voor het arrondissement Dendermonde werd deze rechtbank van koophandel opgesplitst in drie afdelingen: Aalst, Dendermonde en Sint-Niklaas.
De afdelingen te Aalst en Sint-Niklaas werden op 1 januari 2003 opgeheven. De rechtbank van koophandel te Dendermonde was sindsdien bevoegd voor alle handelsgeschillen in het gerechtelijk arrondissement Dendermonde.
Op 1 april 2014 werd het gerechtelijk landschap hertekend. Het aantal gerechtelijke arrondissementen werd van 27 teruggebracht op 12. De oude arrondissementen vormen thans afdelingen van de nieuwe, ruimere arrondissementen die, op enkele uitzonderingen na, samenvallen met de provincies. Zo bestaat het gerechtelijk arrondissement Oost-Vlaanderen uit drie afdelingen, respectievelijk Dendermonde, Gent en Oudenaarde. Ook de organisatie van de rechtbanken van koophandel werd grondig gewijzigd. Zonder dat de bestaande zittingsplaatsen werden afgeschaft, werd de arrondissementele indeling van de rechtbanken van koophandel doorbroken. De rechtbanken van koophandel werden in principe georganiseerd op het niveau van de rechtsgebieden van de hoven van beroep. In totaal waren er acht rechtbanken van koophandel. De rechtbank van koophandel te Gent was bevoegd voor de arrondissementen Oost- en West-Vlaanderen.
Op 1 november 2018 trad de Wet van 15 april 2018 houdende hervorming van het onderne-mingsrecht in werking. Die wet ontmantelde onder meer het Wetboek van Koophandel. De noties van "handelaar" en "daden van koophandel" werden vervangen door het nieuwe ondernemingsbegrip, dat alle privaatrechtelijke rechtspersonen en natuurlijke personen die zelfstandig een beroep uitoefenen omvat. De rechtbanken van koophandel werden omgedoopt tot ondernemingsrechtbanken.
De rechtbank van koophandel is een uitzonderingsrechtbank. Dat betekent dat zij enkel de bevoegdheid heeft die uitdrukkelijk door de wet is vastgesteld. Ze werd in het leven geroepen om op een eenvoudige, vlugge en goedkope manier de betwistingen in handelszaken op te lossen. De rechtbank is algemeen bevoegd voor geschillen tussen handelaars. Tot voor kort hoorden de vorderingen waarvan het bedrag lager was dan 1860 € tot de bevoegdheid van de vrederechter. Sinds 2014 is de rechtbank van koophandel (vanaf november 2018 de onderne-mingsrechtbank) bevoegd voor geschillen tussen ondernemingen, ongeacht het bedrag. Daarnaast is deze rechtbank bevoegd voor specifieke geschillen waarvan ze kennisneemt omwille van de inhoud van de betwisting, ongeacht het bedrag (onder andere faillissementen, concordaten, scheepvaart, verzekeringen, wisselbrieven en handelsvennootschappen). De rechtbank van koophandel behandelde tot 2014 ook het hoger beroep tegen vonnissen van de vrederechter in handelszaken. Bij de rechtbank van koophandel worden eveneens een aantal administratieve taken vervuld, zoals eedafleggingen en benoemingen van deskundigen, machtigingen tot het verkopen van de in pand gegeven handelszaak, het viseren en paraferen van boeken van kooplui en inventarissen van roerende en onroerende goederen, het verzamelen van inlichtingen en de registratie van akten.
Van 1927 tot 2003 werd bij de rechtbank van koophandel het handelsregister bijgehouden. Sinds 1 juli 2003 is de Kruispuntbank van Ondernemingen (KBO) in voege getreden en het handelsregister afgeschaft. De dossiers van het handelsregister werden vervangen door een elektronische registratie in de KBO waarbij aan elke handelaar en elke handelsvennootschap een ondernemingsnummer wordt toegekend. Inschrijvingen, wijzigingen en doorhalingen worden nu door erkende ondernemingsloketten gedaan. Deze diensten vormen het officiële aanspreekpunt naar overheid en bedrijven toe. De vennootschapsdossiers, die samen met het handelsregister werden bewaard, vormen nu het rechtspersonenregister dat onderdeel is van de KBO. Deze dossiers staan nog steeds onder het beheer van de rechtbanken van koophandel.
Van de rechtbank van koophandel te Aalst zijn enkele dienstreglementen bekend die in uitvoering van art. 208 en 209 van de Wet van 10 juni 1869 op de gerechtelijke organisatie bij Koninklijk Besluit (K.B.) werden bekrachtigd. Het gaat meer bepaald om het K.B. van 22 mei 1898, gewijzigd bij K.B. van 1 september 1927 (Belgisch Staatsblad, 5-6 september) en het K.B. van 12 september 1955 (Belgisch Staatsblad, 13 oktober). Art. 1 van het dienstreglement van 1927 bepaalde dat de rechtbank bestond uit twee kamers: de eerste met drie rechters, de tweede met één rechter. De voor hoger beroep vatbare zaken werden steeds aan de tweede kamer toegewezen. Alle dagvaardingen werden door de eerste kamer gegeven en door de voorzitter van de terechtzitting toebedeeld aan een van beide kamers. De terechtzittingen in kort geding hadden op een vaste dag plaats. Buiten de rechtszittingen hield de rechtbank zitting over faillissementen en gerechtelijke akkoorden.
De rechters in de rechtbank van koophandel werden aanvankelijk verkozen. Het aantal rechters was eerst vastgesteld op vijf (wet van 16-24 augustus 1790), mocht vanaf 1807 niet lager zijn dan twee en niet hoger dan acht (de voorzitter niet inbegrepen) en werd vanaf 1869 met de wet op de gerechtelijke organisatie op drie gebracht. Sinds de inwerkingtreding van het Gerechtelijk Wetboek in 1970 worden de leden van de rechtbank van koophandel benoemd door de Koning. De kamers van de rechtbank van koophandel bestaan uit een voorzitter en twee rechters in handelszaken. De voorzitter is een beroepsmagistraat. De rechters in handelszaken zijn lekenrechters die aan de bevoegde minister worden voorgedragen door representatieve organisaties uit de handel en de nijverheid. De kandidaten worden gekozen onder handelaars of bestuurders van vennootschappen. Zij worden benoemd voor een beperkte, maar hernieuwbare, periode op grond van hun ervaring in de handels-, nijverheids- en ondernemingswereld of de boekhoudkunde. Onder hen wordt een voorzitter in handelszaken gekozen die de voorzitter van de rechtbank van koophandel kan bijstaan bij de leiding van de rechtbank. Het ambt van openbaar ministerie bij de rechtbank van koophandel wordt waargenomen door de procureur des Konings en zijn parketmagistraten.
Het archiefblok RK Aalst 2024 werd op 29 januari 2026 overgebracht van de loods op het terrein Bosveld, waar de semi-statische archieven van de verschillende gerechtelijke instanties in Dendermonde worden bewaard, naar het Rijksarchief Gent.
Twee bestanddelen die in 1998 bij de arbeidsrechtbank van Aalst werden aangetroffen en naar het Rijksarchief verhuisden, zijn eveneens in dit blok geïntegreerd als nummers 1967 en 1968. Het archiefblok RK Aalst 1998 (514-R397) is opgeheven.
Deze inventaris heeft betrekking op het te bewaren archief van de rechtbank van koophandel Aalst, die op 1 januari 2003 werd opgeheven.
Geografisch heeft het archief betrekking op de gerechtelijke kantons Aalst, Geraardsbergen, Herzele, Ninove en Zottegem.
De oudste documenten dateren van 1884, de recentste van 2004. De documenten die recenter zijn dan 2002 maken deel uit van dossiers die werden gevormd door de rechtbank van koophandel Aalst en werden nog toegevoegd na de officiële opheffing van deze rechtbank.
Dit archiefblok bevat de voornaamste reeksen van de rechtbank van koophandel: de minuten van vonnissen, de dossiers van faillissementen, concordaten en vennootschappen en de alfabetische of numerieke toegangen op de dossiers.
Het archief van de rechtbank van koophandel Aalst werd in Dendermonde geselecteerd conform de Richtlijn betreffende de archieven van de rechterlijke macht van 2023.
Het archief is afgesloten. De rechtbank van koophandel Aalst werd op 1 januari 2003 opgeheven. Normaliter zijn met deze overbrenging nu alle te bewaren stukken van deze archiefvormer naar het Rijksarchief overgebracht.
De ordening is gebaseerd op de indeling van de Richtlijn betreffende de archieven van de rechterlijke macht van 2023.
Hoewel er diverse toegangen op de dossiers beschikbaar zijn, hebben we ervoor geopteerd deze dossiers stuksgewijs te beschrijven met aanduiding van het dossiernummer, naam van de firma en datum van het faillissement, de vereffening en/of gerechtelijk akkoord. Zo kan de lezer gemakkelijk nagaan of een specifiek dossier is bewaard gebleven en in dit archiefblok zit.
De vennootschapsdossiers, die van 1973 tot 2003 deel uitmaakten van het handelsregister, zijn geordend op het handelsregisternummer.
Alle niet-privacygevoelige documenten vermeld in deze archiefinventaris zijn vrij raadpleegbaar. Dit geldt ook voor de algemene rol (Gerechtelijk wetboek, art. 719) en de dossiers van faillissementen en concordaten (publicatie in Staatsblad).
Documenten die privacygevoelige informatie bevatten, kunnen enkel geraadpleegd worden mits toestemming van de algemeen rijksarchivaris of van zijn gemachtigde en de ondertekening van een onderzoeksverklaring.
De raadpleging is enkel toegelaten voor:
- de betrokken partijen;
- in het kader van een proces of een betwisting: de verwanten in rechtstreekse lijn van één van de partijen, de gemandateerde advocaten of notarissen, de ministeriële ambtenaren en ieder persoon die door de wet hiertoe gemachtigd is;
- onderzoekers die het wetenschappelijk karakter van hun opzoekingen kunnen aantonen (studenten hebben een brief van hun promotor nodig).
Voor de reproductie van archiefdocumenten gelden de voorwaarden en tarieven van toepassing in het Rijksarchief.
De minuten van vonnissen zijn per jaar op naam ontsloten aan de hand van alfabetische indices (klappers), die met de minuten van vonnissen zijn ingebonden. Op de concordaats-dossiers bestaan numerieke (nrs. 1126-1127, 1129) en alfabetische toegangen (nr. 1130).
De vennootschapsdossiers zijn geordend op handelsregisternummer. Het steekkaartensysteem dat fungeert als toegang op deze dossiers zit in archiefblok RK Aalst HR 2006 B (512-R572), dat in Rijksarchief Beveren wordt bewaard.
CLAUS S., VERLOT K. en DROSSENS P. (eindredactie). Inventarissen van de archieven van de rechtbanken van koophandel te Aalst, Dendermonde en Sint-Niklaas. Overdrachten 2006 (Inventarissen Rijksarchief te Beveren, 147), Brussel, 2007.
DROSSENS P., De archieven van de rechtbanken van koophandel, in DERWAEL J. (red.), Leveranciers en klanten. Valorisatie van het archiefaanbod voor bedrijfshistorisch onderzoek. Handelingen van de studiedag van vrijdag 7 oktober 2005 te Kortrijk (Miscellanea Archivistica Studia, 167), Brussel, 2006, p. 93-99.
MARTYN G., De rechtbanken van koophandel in België, in Pro Memorie, 2008, X, p. 203-216.
MUYS E., De rechtbank van koophandel (1798-1999). Organisatie, bevoegdheid en archiefvorming (Miscellanea Archivistica Studia, 121), Brussel, 1999.
SCHEERS D., THIRIAR P., Eerste verkenning van een nieuw gerechtelijk landschap. Rechterlijke organisatie en bevoegdheid vanaf 1 september 2014, Antwerpen, 2014.
VELLE K., Inventarissen van het archief van de rechtbank van koophandel te Aalst. Overdrachten 2002 (Inventarissen Rijksarchief te Beveren, 79), Brussel, 2002.
Tom Goethals, Michel Zeghers en Luc Van Laere, de leden van de mobiele archiefploeg van Justitie in Oost-Vlaanderen, hebben het archief van de rechtbank van koophandel Dendermonde, inclusief dat van de in 2003 opgeheven afdelingen van Aalst en Sint-Niklaas in de periode van 29 augustus 2023 tot 21 oktober 2024 geselecteerd en de te bewaren archiefbestanddelen geordend, beschreven, verpakt in zuurvrij materiaal en geëtiketteerd. De werkzaamheden vonden plaats in het gerechtsgebouw aan de Noordlaan en in de archiefloods op het terrein Bosveld. Tom Goethals behandelde de afdeling Aalst, Michel Zeghers de afdeling Dendermonde en Luc Van Laere de afdeling Sint-Niklaas. Omdat er onvoldoende verpakkingsmateriaal beschikbaar was, werden de werkzaamheden in Dendermonde gestaakt tot de levering van nieuw materiaal in november 2025. Het archiefblok RK Aalst 2024 verhuisde op 29 januari 2026 naar Rijksarchief Gent.
De controle van de beschrijvingen en de redactie van de inventaris gebeurde door Paul Drossens.
| 1967 | Stukken betreffende de toekenning van eervolle onderscheidingen. 1922-1970. | 1 pak | |||||||